Trainer Foppe de Haan analyseert de voetballer Abe Lenstra

Kruising van twee tijdperken: Foppe de Haan analyseert de speler Abe Lenstra

Trainer Foppe de Haan analyseert de voetballer Abe Lenstra Foto: Johann Mast

Abe de voetballer en Foppe de trainer. Nooit kruisten de twee clubiconen van Heerenveen in die hoedanigheid elkaars pad. Hoe zou de samenwerking hebben uitgepakt? We lieten Foppe de Haan de speler Abe Lenstra analyseren op basis van een complete (interland)wedstrijd. ,,Hy is in soart Ibrahimovic.’’

Abe Lenstra in zijn honderdste geboortejaar nog eens aan het werk zien in een volledige voetbalwedstrijd, negentig minuten aaneen. Kan dat? Ja!

De integrale beelden van de interland Nederland-Oostenrijk, gespeeld op 25 september 1957 met Abe in de spits, zijn bewaard gebleven. De film duurt in totaal twee uur. De wedstrijd, een beslissend kwalificatieduel in de voorronden van het wereldkampioenschap van 1958 in Zweden, werd – uniek voor die tijd - rechtstreeks uitgezonden op de Nederlandse televisie.

Jonge Foppe met heit op de fiets naar het stadion

Foppe de Haan reageert enthousiast op de uitnodiging om de wedstrijd in zijn geheel terug te kijken. Als jongetje zag de oud-trainer van SC Heerenveen en Jong Oranje zijn idool Abe Lenstra dikwijls in actie in het Heerenveen-shirt. De jonge Foppe ging dan met zijn heit op de fiets naar het stadion aan de J.H. Kruisstraat en vergaapte zich aan de superster. In 1959, Foppe was 16, zag hij Abe eenmaal live spelen als Oranje-international. ,,Hy koe alles.’’

Nu, meer dan 60 jaar later, zit Foppe de Haan (77) opnieuw klaar om Abe Lenstra te zien voetballen. In september 1957 is Abe 36 jaar en bezig aan zijn derde seizoen als speler van Sportclub Enschede. Nederland-Oostenrijk wordt zijn 39ste interland sinds zijn Oranje-debuut in 1940.

Zelden, zo heeft Abe in zijn vaste rubriek ‘Zeg Abe… (voor u een vraag, voor Lenstra een weet)’ in dagblad Het Vrije Volk verklapt, is hij dagen voor een interland al zo met een wedstrijd bezig geweest. Logisch: het is zijn enige kans om ooit aan een WK mee te doen. Oranje moet winnen. In dat geval volgt een beslissingsduel in Hannover. De heenwedstrijd in Wenen is met 3-2 verloren. Dat duel is de geschiedenis ingegaan als ‘De hel van Prater’. Verdediger Roel Wiersma is zwaar geblesseerd geraakt, de Oostenrijkers hebben volgens de Nederlanders schandalig hard gespeeld en het Weense publiek is zeldzaam onsportief geweest. Oranje zint op wraak en het volk evenzeer. Het Olympisch Stadion in Amsterdam had deze woensdagmiddag wel tien keer uitverkocht kunnen zijn.

Geen voorbeschouwing, gelijk het Olympisch Stadion

Foppe de Haan gaat er eens goed voor zitten. Commentator Dick van Bommel, NCRV-coryfee van het eerste uur, heet de kijkers thuis welkom. Er is geen voorbeschouwing in de studio, noch andere prietpraat; we zien ineens de Marathontoren van het Olympisch Stadion in beeld verschijnen.

In Hilversum schakelt de regisseur naar een tweede camera. Fans met hoeden en lange jassen schuifelen door het beeld en grijpen hun kans om naar de familie thuis te zwaaien. Dan komen de spelers het veld op. Aanvoerder Cor van der Hart wuift tijdens het spelen van de volksliederen vrolijk naar een bekende op de tribune. Als de laatste noten van het Wilhelmus geklonken hebben, trekt hij ter plaatse zijn trainingspak uit. Tot 10 seconden voor de aftrap staat Abe Lenstra handenwrijvend met een fotograaf te keuvelen. Hé, hij was toch altijd bloednerveus voor een wedstrijd?

Foppe glimlacht. ,,It ferslach fan dy wedstryd yn Wenen ha ik op de radio heard. Fan dizze wedstryd herinnerje ik my niks, yn elts gefal haw ik ’m net op telefyzje sjoen. We hiene thús gjin tv.’’

loading

Vijfmans-voorhoede

Abe Lenstra draagt rugnummer 9. Hij staat midvoor in een vijfmans-voorhoede, gebruikelijk voor die tijd. Kees Rijvers is linksbinnen, Faas Wilkes rechtsbinnen. Gedrieën vormen ze het gevreesde ‘Gouden Binnentrio’. Bart Carlier en Piet van der Kuil staan op de flanken. Verder bestaat het Oranje-elftal uit keeper Frans de Munck, de verdedigers Roel Wiersma, Cor van der Hart en Kees Kuijs en de middenvelders Jan Klaassens en Jan Notermans.

,,Abe koe dat wol, yn ’e spits spylje’’, zegt Foppe de Haan voordat de wedstrijd begint. ,,Wat mear fanút in frije rol, dus net ‘plaatsgebonden’. Noch leaver spile er links- of rjochtsbinnen, dan koe er sels de ballen jaan. Mar ik tink dat hy, Faas en Kees wol switche sille.’’

Dat valt tegen. Abe Lenstra blijkt voorin vaak op een eilandje te staan. Hij is de eenzame spits die op de ballen wacht. En dan moet hij ook nog opboksen tegen de stoere stopperspil Ernst Happel. De latere trainer – Happel wint in 1970 met Feyenoord de Europa Cup 1 en de Wereldbeker en leidt Oranje in 1978 naar WK-zilver in Argentinië – is in 1957 een libero van wereldklasse.

Al na een paar minuten slaakt Foppe de Haan een diepe zucht. ,,Jo sille mar spits wêze yn sa’n wedstryd… Dan bist echt ôfhinklik fan it tafal. Nederlân spilet sûnder middenfjild, se traapje alle ballen yn it wylde wei nei foaren. No soest dêr as trainer hielendal gek fan wurde. De Eastenrikers dogge dat better.’’

Geroezemoes zodra Abe in balbezit is

Dat blijkt na een half uur als Gerhard Hanappi de 0-1 achter De Munck jaagt. Wat stelt Oranje daar tegenover? Wat speldenprikjes, met verwachtingsvol geroezemoes onder de 60.000 toeschouwers zodra Abe Lenstra in balbezit is. De beroemde ‘Abe, Abe, Abe!’-yell heeft al meermalen geklonken.

Eenmaal kopt Abe zwaar gedekt op doel, een andere keer legt hij de bal met het hoofd panklaar voor Faas Wilkes – die mist. Piet van der Kuil schiet voorlangs na een uitgekookt passje van Abe met de buitenkant van de rechtervoet. Opvallend: hij is vaak de kaatsende spits, die de ballen teruglegt en dan de diepte zoekt. Exact zoals latere spitsen van Heerenveen het zullen doen onder de trainers Foppe de Haan en Gertjan Verbeek.

Foppe de Haan is toch enthousiast. Abe komt dan wel niet zo vaak aan de bal als gehoopt, van de dingen die hij doet straalt de klasse af. Achter alles zit een gedachte. ,,Ek ûnder druk spilet er de ballen hiel behearst. Hy kin écht goed fuotbalje, dat is wol dúdlik. As er oan de bal komt, docht er allinne mar goeie dingen.’’

Optreden van koninklijke stadsharmonie in de rust

In de rust haalt commentator Dick van Bommel een kop koffie en blijft televisiekijkend Nederland hangen bij het optreden van de koninklijke stadsharmonie uit Helmond. De toeschouwers maken een wandelingetje rond het veld, herkenbaar voor wie wel eens op de PC is geweest. Er is geen tussentijdse analyse vanuit Hilversum van oud-spelers als – pak ’m beet – Beb Bakhuys en Kick Smit. Foppe dus maar vast.

,,Se wurkje allegear hiel hurd, mar it is hiel sloardich en se rinne tefolle mei de bal’’, zegt De Haan. ,,De iennige by wa ast op it puntsje fan de stoel sitten giest, is Abe. Dan bart der wat en komt der in oplossing dy’t net te foarspellen is. Hy hat it fermogen om yn ien kear te fersnellen. ‘Wauw’ tinke jo dan. Hy is in soart Ibrahimovic. Mar se hawwe him net yn syn sterkte. By Heerenveen wie er folle dominanter, omdat er dêr Abe wie. Hjir is hy ien fan de alve.’’

De tweede helft is begonnen. Abe is nog altijd de eenzame spits, maar nu komt Oranje beter in de wedstrijd. Na ruim een kwartier is het raak. Kees Rijvers en Piet van der Kuil zetten samen een aanval op en de laatste bedient Lenstra precies op het juiste moment. Wat volgt is een sublieme lichaamsbeweging waarmee Abe zijn belager Happel het bos in stuurt en vanuit een lastige hoek schiet hij de bal diagonaal langs doelman Kurt Schmiedt: 1-1.

‘Wát in gemak hie dy man by it meitsjen fan goals’

,,Geweldich’’, roept Foppe de Haan. ,,Dit is gewoan echt hartstikke goed, Abe sjocht goed en wit presys wat er docht. Wát in gemak hie dy man by it meitsjen fan goals.’’

In het Olympisch Stadion nadert de spanning een kookpunt. Zal Oranje nog naar het WK gaan? Er komen meer kansen, maar Oostenrijk blijft de beter voetballende ploeg. Dan komt de blessuretijd. Commentator Van Bommel heeft zich al verzoend met de 1-1. Plotseling heeft Abe Lenstra de bal aan de rechterkant van het veld gekregen en met Ernst Happel in zijn kielzog sprint hij op Schmied af. Wat nooit gebeurt, gebeurt nu wel: oog in oog met de Oostenrijkse doelman faalt Abe. Hij mist. Weg WK, weg Zweden.

,,Ooooh’’, roept Foppe de Haan. En wat zegt Abe zelf na afloop, vrij laconiek? ,,Och wat moet ik ervan zeggen? Een smoesje is gemakkelijk, maar ik durf heus eerlijk te bekennen dat ik die bal doodgewoon verkeerd raakte.’’

Hoe goed was Abe Lenstra?

loading

Terug naar 2020. Tijd voor een slotconclusie van Foppe de Haan. Hoe goed was Abe Lenstra? Zou hij ook in onze tijd een fenomenale voetballer zijn geweest?

De Haan: ,,Dêr bin ik fan oertsjûge. Hy hie safolle talint, hy wie gewoan meigroeid. Yn Abe syn tiid wie alles basearre op tafal. Yn Cruijff syn tiid wie alles al oars. Doe waard der al echt traind en waard in oar appel op fuotballers dien. Yn 1974 hie Abe in fenomeen west, dat wit ik seker. Hy hie meigien mei syn omjouwing, mei wat men yn dy tiid fan spilers ferwachte hie. Asto op in oar moment berne wurdst, dan wurdst sels ek oars.’’

En op welke positie had de Abe Lenstra van 2020 gespeeld? De Haan: ,,Miskyn hie hy tsjintwurdich dochs yn ’e spits stien, ek omdat de echte nûmer 10 net mear bestiet. Mei syn beweeglikheid, syn feardigens. Ast sjochst hoe maklik Abe fuotballet, mei links en rjochts, hoe goed hy koppe kin en hoe snel as er is… Hy hie yn alle opsichten fantastysk west.’’

Lachend: ,,Mar ik hie my ek wol oan him ergerje kinnen. Ik hâld fan hurd wurkjen en Abe net. Mar dochs: sa gau as ik herkend hie wat er allegear koe, dan hie ik him as trainer wol yn syn kracht spylje litten. Wat tochtest!’’

Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct