Elk dier is de moeite waard voor 'Bert Natuur'

Bert van Geel.

Nuttige en nutteloze dieren bestaan niet volgens Bert van Geel. Elk wezen is even waardevol voor deze natuurliefhebber. In het Waddengebied is hij bij enkele projecten betrokken die moeten bijdragen aan het voortbestaan van verschillende diersoorten.

Het waait stevig op de Griene Dyk bij Minnertsga. Rond de elfde eeuw hield deze dijk de Middelzee tegen, sinds dit jaar gaat hij deels schuil onder een bloemenzee. In september 2019 zaaiden leerlingen van drie basisscholen uit de gemeente Waadhoeke vierhonderd meter van de dijk in om bij te dragen aan meer biodiversiteit.


Groter leefgebied


Bert van Geel, ook wel Bert Natuur, geeft vanuit Kinderopvang Friesland onder andere natuurlessen aan kinderen. Hij was betrokken bij de realisatie van de idylle bij Minnertsga. ,,Een strook bloemen in de buurt van de zeedijk, wat een waardeloze plek. Het waait hier altijd!’’ vertolkt hij een logische gedachte. ,,Maar toch draagt deze idylle eraan bij dat dieren hun leefgebied kunnen vergroten.’’

Hij steekt een vinger in de lucht? ,,Hoor je dat? De tjiftjaf. Overwintert in Marokko, vliegt dan helemaal hiernaartoe. Op zoek naar insecten. Die hier steeds minder zijn vanwege de verarming van grote stukken grond. Maar de idylle lokt vlinders, bijen en andere insecten. En daarmee bijvoorbeeld vogels die erop jagen, en dieren die weer op die vogels jagen.’’


Nieuwe vlinders

Rustig kuiert hij langs de bloemen. Smeerwortel. Duizendblad. Salie. Kamille. Een soort vlieg met gestreepte pootjes kruipt over een blad. ,,Ik krijg kippenvel!’’ zegt Bert als hij het beestje bestudeert. ,,Ik heb veel kennis van insecten, maar deze kende ik nog niet. Geweldig!’’ Verderop wijst hij op een krabspin. ,,Die bouwt geen web, maar jaagt. Héle snelle dieren.’’

Maar vlinders? Slechts een paar laten zich zien. Waarschijnlijk vanwege de wind. Maar dat ze er bij rustiger weer op af komen, is volgens Bert zeker. ,,We hebben al rupsen gevonden van de kamillevlinder. We hopen dat hier uiteindelijk ook de koninginnepage naartoe komt. Die komt uit het Middellandse Zeegebied, maar trekt steeds meer naar het noorden.


‘Tankstations’

Volgens Bert zijn idylles zoals die op de Griene Dyk, ,,in the middle of nowhere’’, te zien als een soort tankstation voor vlinders en bijen. ,,Stel dat je tweeduizend atalanta’s in Minnertsga hebt. Dan zijn er altijd vlinders die denken: hier is het te druk. Te veel vlinders die van dezelfde bloemen leven. Vooral bevruchte vrouwtjes vliegen zo ver mogelijk weg om vervolgens eieren af te zetten. Deze idylle is een goede plek om weer op kracht te komen om nog verder noordwaarts te gaan.’’

Zoals naar Zwarte Haan, waar onderaan de dijk toevallig ook kamille groeit. ,,Dus vanaf hier kunnen ze hun leefgebied nóg meer uitbreiden in het Waddengebied,’’ stelt Bert tevreden vast. Maar dat is niet waarom hij hiernaartoe is gereden. Elk jaar, van maart tot juni, spendeert hij hier menig nachtelijk uur om glasalen, oftewel babypalingen, te tellen voor RAVON. Dit is een kennisorganisatie voor reptielen, amfibieën en vissen.

Zesduizend kilometer zwemmen

Bij het gemaal in Zwarte Haan is een vispassage gerealiseerd. Een geliefde plek voor glasalen om van zout naar zoet water te zwemmen en daarmee geschikt voor tellingen. ,,Het gaat al jaren niet goed met de paling. Door ze te tellen, kunnen onderzoekers inzicht krijgen in de verspreiding van de dieren en kunnen ze vaststellen waar de knelpunten voor glasalen zitten tijdens hun migratie van zout naar zoet water.’’

De glasalen worden geboren in de Sargassozee, in het noorden van de Atlantische Oceaan. ,,Zésduizend kilometer hiervandaan! Dankzij zeestromingen bereiken ze Nederland. Zwemmen ze langs deze vispassage, dan pikken ze direct het kleine beetje zoet water op dat hiervandaan komt. Ze zwemmen er dan meteen naartoe. In zoet water kunnen ze volgroeien.’’

Agressieve mannetjes

Via de vispassage kunnen de vissen ongehinderd van de zee naar het binnenwater zwemmen en vice versa. Samen met andere vrijwilligers vist Bert ze eruit om ze vervolgens te tellen. ,,Ook driedoornige stekelbaarsjes tellen we trouwens. Zwarte Haan is populair onder deze vissen.’’

Hij vindt de stekelbaarsjes prachtige dieren. ,,De mannetjes in paringstijd hebben een oranje borst en blauwe ogen. Het zijn ook de mannetjes die een nest van wier en waterplantjes maken in zoet of brak water. Dan lokt hij een vrouwtje. Zij laat eieren los, hij spuit daar homvocht bij om ze te bevruchten en dan moet het vrouwtje meteen wegwezen. Hij jaagt haar gewoon weg.’’

Verkeerde begrippen

Op de vraag wat precies het nut is van de paling en driedoornige stekelbaars, zucht Bert. ,,Schadelijk en nuttig bestaan niet in de natuur. ‘Luizen eten onze sla, dus ze zijn schadelijk.’ Dat is niet zo, dat maken wíj ervan. Uiteindelijk draagt alles bij aan het geheel. Maar vooruit, zou de paling of de driedoornige stekelbaars zeebaars verdwijnen, dan merken wij mensen daar waarschijnlijk niks van. De natuur is dan wel twee dieren armer en dat zou eeuwig zonde zijn.’’

http://bertvangeel.nl