Trainers in de gymsport moeten beter worden opgeleid, de trainingen moeten openbaar zijn en jonge sporters moeten een stem krijgen. Het zijn enkele van de aanbevelingen uit het rapport ‘Ongelijke Leggers’, woensdag gepresenteerd in Utrecht.

Oud-turntrainer Tjalling van den Berg zucht een keertje, deze woensdagmiddag. Hij heeft het hele rapport ‘Ongelijke Leggers’ nog niet gelezen, maar de voornaamste aanbevelingen wel. Het lijkt of Heerenveen het antwoord op dat rapport al heeft gegeven.

,,Jierren lyn binne wy al begûn mei in kultuerferoaring’’, zegt de nu de 72-jarige ecocoach. Van den Berg was een van de grondleggers van Topsport Noord en Sportstad Heerenveen. Zelf was hij ooit - zoals hij het zelf zegt - zo’n antieke coach die vooral geen inspraak van zijn sporters duldde.

Tot hij door z’n dochter Berber, zelf ooit een Nederlandse turntopper, tot inkeer kwam. Hij moet halverwege de 50 zijn geweest toen Berber hem de ogen opende. ,,Jij coacht alleen maar fysiek’’, hield ze haar vader voor, ,,jij coacht ook alleen maar op wat fout gaat.’’

Spiegel

Het was die spiegel die Van den Berg van handelwijze deed veranderen, hoewel het nog even duurde voor hij een stuk socialer op de sportvloer werd. ,,Ik ha leard fragen te stellen. Ik stelde bygelyks noait de fraach: ‘wat is jouw doel vandaag?’. Ik hie de doelen yn ’e holle, wat de atleet yn ’e holle hie wist ik net.’’

Toen er begin deze eeuw nieuwe trainers werden aangesteld, wilde Heerenveen afrekenen met de cultuur die in de jaren 80 en 90 nog gangbaar was, aldus Van den Berg. In het rapport Ongelijke Leggers blijkt dat donkere klimaat van fysiek en verbaal geweld echter nog steeds actueel.

Angstcultuur

Onder anderen voormalig topturnsters benoemden tegenover de onderzoekers Marjan Olfers en Anton van Wijk een algehele angstcultuur. ,,Het constant leven onder bedreiging van vernederen, beledigen, negatieve kritiek geven, voor de groep voor gek zetten, schreeuwen, manipuleren, intimideren, isoleren, uitschelden, dwang, chantage, controleren, dreiging, het doortrainen met blessures en het aanzetten tot ongezond gewichtsverlies’’, noteerden de onderzoekers.

Ze stellen dat het mogelijk is dat vooral slachtoffers hebben meegewerkt aan het onderzoek. ,,Maar dit laat onverlet dat de gerapporteerde misstanden ernstig zijn.’’

Onder huidige sporters is er volgens het rapport minder sprake van wantoestanden. Wel worden naast het ‘doortrainen met blessures’ ook andere vormen van mentaal geweld genoemd zoals het niet mogen geven van de eigen mening. Ernstige vormen van grensoverschrijdend gedrag (fysiek geweld en verkrachting) worden vrijwel niet door de huidige sporters gerapporteerd.

Ook vrouwen maken zich schuldig

Uit het onderzoek blijkt dat hoe hoger het sportniveau is, des te meer sporters grensoverschrijdend gedrag rapporteren. Het meest komt het voor bij de gymsporters die op internationaal wedstrijdniveau actief zijn. De disciplines waarin het meeste grensoverschrijdend gedrag wordt gerapporteerd, zijn vrouwenturnen, acrobatische en ritmische gymnastiek. Het rapport noemt het machtsoverwicht van de trainer, de beslotenheid van de topsportcultuur, het op zeer jonge leeftijd selecteren en de vele trainingsuren als belangrijke risicofactoren.

Plegers zijn naar verhouding vaker man, maar ook vrouwen maken zich er schuldig aan. Uit het onderzoek komt naar voren dat een derde van de oud-sporters na grensoverschrijdend gedrag te hebben ondervonden, geen actie heeft ondernomen. Zij misten vertrouwen dat instanties als de KNGU of NOC-NSF er iets mee zouden doen. Naar hun mening zijn eerdere schandalen in de doofpot gestopt.

Een beperkt aantal oud-sporters heeft ook seksueel geweld aan de orde gesteld. In één geval ging het om een gastouder, andere keren om een medisch professional en een enkele keer werd een trainer genoemd.

Plezier, passie en prestatie

Van den Berg kan zich amper voorstellen dat die geluiden uit de turnhallen van Heerenveen komen. ,,Wy begûnen hjir mei de fraach: wat wolle we útstriele? Wat binne ús kearnwurden? De trije p’s: plezier, passie en prestatie.’’

Er kwamen zogenoemde ecocoaches die stonden voor ‘duurzaam sociaal fit blijven’. Van den Berg: ,,Wylst ik in coach wie by wa’t it gong om ‘methodiek, techniek, tactiek en fysiek’. Dat wie net goed, ús opleiding hie stil stien.’’

In het woensdag gepresenteerde rapport worden geen namen en rugnummers genoemd. De commissie komt tot een groot aantal aanbevelingen (zie kader). Op de eerste plaats zijn excuses op zijn plaats voor de slachtoffers, die erkenning verdienen voor het leed dat hen is aangedaan. Slachtoffers die jarenlang dertig of meer trainingsuren per week draaiden zouden een financiële tegemoetkoming moeten krijgen.

Vroegontwikkelsport

Op de vraag in hoeverre het grensoverschrijdende gedrag te verklaren is in een bepaalde sportcultuur, antwoorden de onderzoekers: ,,De gymsport is kwetsbaar voor grensoverschrijdend gedrag. Het is een vroegontwikkelsport. Kinderen starten op jonge leeftijd met het maken van veel trainingsuren, waarbij sprake is van een hoge trainingsintensiteit. Het is ook een biomechanische sport, waarbij gewicht en lengte een rol spelen. Dit in combinatie met het feit dat ook sprake is van een esthetische sport, maakt dat er veel nadruk ligt op zowel het gewicht als op de lichaamsvormen en het uiterlijk.’’

Van den Berg: ,,Leau my, it giet in stik better as tsien, fyftjin jier lyn. Seker hjir yn It Hearrenfean.’’

Je kunt deze onderwerpen volgen
Sport
Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct