Serie Olympische Spelen. 'Grootheid' Jetze Doorman uit Balk won als schermer vier medailles

De recent in ere herstelde prijzenkast van de uit Balk afkomstige schermer Jetze Doorman, te zien in Breda.

In de sport is niet alles goud wat blinkt. In 125 jaar Zomerspelen wonnen tien Friezen zilver en brons. In aanloop naar Tokio een serie. Deel 2: Jetze Doorman.

Een aardige vraag voor een pubquiz: welke Fries nam vijf keer deel aan de Olympische Spelen en won vier medailles? Het antwoord: Jetze Doorman, in 1881 geboren in Balk en als schermer succesvol in 1912 (Stockholm), in 1920 (Antwerpen) en in 1924 (Parijs). Doorman, zoon van de directeur van het Balkster postkantoor, won vier keer brons als lid van de Nederlandse degen- en sabelteams. Dat hij als schermer ook individueel uitstekend uit de voeten kon, mag blijken uit het feit dat hij 114 jaar geleden wereldkampioen met de sabel werd. Hij versloeg onder anderen de olympische kampioen van 1896, de Griek Ioannis Georgiadis.

Doorman was een natuurtalent. Hij kwam met schermen in aanraking toen hij zich eind negentiende eeuw in Breda aanmeldde bij de KMA, de Koninklijke Militaire Academie. Binnen de familie stroomde meer ‘soldatenbloed’: zijn overgrootvader was generaal-majoor en zijn volle neef zou een oorlogsheld worden: Karel Doorman. Laatstgenoemde sneuvelde in 1942 als schout-bij-nacht tijdens de Slag in de Javazee. Hem zijn de beroemde woorden ‘Ik val aan, volg mij’ toegeschreven. Dat ligt enigszins genuanceerder, maar desondanks heeft de Koninklijke Marine tot vier keer toe een schip naar Karel Doorman vernoemd.

Neef Jetze werd minder bekend, maar heeft zijn sporen verdiend. De KMA noemt hem heden ten dage ‘een grootheid als olympisch schermer’. Doorman had daarvoor wel even tijd nodig. Hij werd in 1906 voor de eerste keer afgevaardigd naar de Spelen en mocht zijn kwaliteiten tonen met sabel, floret en degen. Twee keer verloor hij in de eerste ronde. De Nederlandse schermequipe hielp ons land in Athene aan de complete medailleoogst (2 zilver, 1 brons), maar daar was eerste luitenant der artillerie Doorman niet bij betrokken. Ook in 1908 (Londen) lukte het niet, terwijl hij daar toch als wereldkampioen stond. .

In 1912 deed Doorman (inmiddels kapitein) niet alleen als olympisch schermer van zich spreken. In februari had hij als schaatser meegedaan aan de tweede Elfstedentocht. Uitgerekend op de Luts bij Balk ging het mis. Op 9 februari meldde de Leeuwarder Courant dat Doorman met nog twee rijders door het ijs was gezakt en de strijd moest staken. Vijf dagen later berichtte de krant dat ‘Doorman gaarne duidelijk wil doen uitkomen’ dat hij ‘den dans was ontsprongen en daardoor in staat was de anderen te redden’. Na zijn reddingsactie moest Doorman wegens onderkoelingsverschijnselen naar de kant.

Op de Spelen van Stockholm kwam Doorman ook op de moderne vijfkamp in actie. Hij was, als meer militairen, niet alleen vaardig schermer, maar tevens goed ruiter en scherpschutter. Nadat hij op het onderdeel schieten zeventiende was geworden, trok hij zich terug. Als lid van het sabel- en degenteam won de Balkster twee keer brons. Overigens was de internationale schermwereld het tijdens deze Spelen niet eens over de te hanteren reglementen, hetgeen ertoe leidde dat Italiaanse en Franse favorieten wegbleven.

Twee jaar later werd Doorman met nog 15 Nederlandse officieren voor een vredesmissie naar Albanië gezonden, om daar het nieuwe staatshoofd, prins Wilhelm zu Wied, bij te staan met het opzetten van een politiemacht. Dat liep fout. Een Nederlandse militair werd doodgeschoten en de anderen wisten ternauwernood weg te komen.

Na het einde van de Eerste Wereldoorlog duurde het twee jaar voor er weer Olympische Spelen werden gehouden. Nederland was in 1920 in Antwerpen met 129 mannen en 1 vrouw vertegenwoordigd. Zwemster Maria Beisenherz was de eerste Nederlandse vrouw die deelnam aan de Spelen. Ze viel buiten de prijzen. Dat gold niet voor Doorman, die als lid van de zevenkoppige sabelequipe brons won. Die prestatie werd vier jaar later herhaald in Parijs.

Jetze Doorman is in 1931 op 49-jarige leeftijd te Breda overleden, ‘in actieve dienst’, aldus de KMA. Zijn weduwe Helena Doorman-Förster (1889-1973) gaf zijn prijzenkast ‘in langdurige bruikleen’ aan de academie, ‘ter aanmoediging van het beoefenen van de schermsport door de Cadetten’. De prijzenkast bevat 66 medailles, onderging begin dit jaar een grondige opknapbeurt en is als onderdeel van de historische verzameling van de KMA te bekijken in het Koningin Wilhelmina-paviljoen in hartje Breda.

Je kunt deze onderwerpen volgen
Sport
Olympische Spelen