Schiermonnikoog is samen tegen de rest

Rust versus groei

Schiermonnikoog. Het Waddeneiland met bewoners als Galliërs, strand als de Kalahari-woestijn en uitzicht op de Melkweg. ,,Schakel één versnelling terug en het leven wordt rijker.''

Schiermonnikoog is als het Gallische dorpje van Asterix en Obelix. De inwoners slaan elkaar soms de hersens in, maar als de Romeinen komen, staan ze schouder aan schouder. Onoverwinnelijk zijn ze dan, zelfs een invasie van Julius Caesar weten ze te weerstaan.

Kermis

De vergelijking komt van Sjon Stellinga (56), de burgemeester van Schier. Ruim drie jaar zit hij er nu, genoeg om te weten hoe de eilanders kunnen steggelen. Vorige zomer bijvoorbeeld, toen er voor het eerst een kermis was.

,,Zou je dat nu wel doen?'', vroeg een ambtenaar nog bezorgd toen Stellinga de vergunning verstrekte. Hij heeft het geweten. ,,Ik werd aldoor aangesproken'', zegt de burgemeester. ,,In de Spar, bij Hotel van der Werff, overal.'' Een kermis op Schier, dat kán niet, vinden veel eilanders. Te druk, te veel herrie, niet hoe het was.

Galliërs tegen de Dierenbescherming

Maar toen Schiermonnikoog dit voorjaar van buitenaf onder vuur lag, vormden de bewoners inderdaad massaal een blok. Inzet van de strijd was de haan die tijdens Kallemooi, een traditioneel vruchtbaarheidsfeest op Schier, in een mand aan een mast omhoog wordt gehesen. Het beest blijft daar drie dagen zitten, hoog en alleen, maar met voedsel en water.

Barbaars, oordeelde de Dierenbescherming, die de eilanders vroeg Kallemooi voortaan zonder haan te vieren. De oproep kreeg volop bijval uit heel het land. Als Galliërs namen de eilanders samen stelling tegen de kritiek. De haan wordt helemaal niet mishandeld, vond bijna iedereen.

Wyb Jan Groendijk, organisator van het feest en raadslid van Schiermonnikoogs Belang, diende in de gemeenteraad een motie in die het college van B en W opriep de traditie met de haan voort te zetten. De raad stemde unaniem met zijn voorstel in. ,,De boodschap aan de rest van Nederland was duidelijk'', zegt Stellinga. ,,Bemoei je er niet mee.''

Patrijs

Vijf jaar geleden zat de haan van eilander Auke Talsma, een prachtige patrijs met gouden veren en een vuurrode kam, in de mand. ,,Helemaal niet zielig'', zegt de 77-jarige Talsma. ,,Het beestje vond het heerlijk. Na drie dagen kwam hij er blij en relaxed uit.''

Talsma, die al heel zijn leven op Schier woont, houdt van het eiland. ,,Dit is zo'n bijzondere plek'', zegt hij. ,,De natuur, de kleuren, de rust. Alles is hier fraai.'' In september is het eiland op zijn mooist, vindt hij. ,,In de nazomer komt alles tot rust. Dan blijven zelfs de konijntjes rustig zitten.''

loading

Een eiland voor poëzie

Ook burgemeester Stellinga is volledig voor de schoonheid van Schier gevallen. ,,Dit is een eiland voor poëzie'', zegt hij. ,,Het water is hier helderder, de lucht schoner.'' Schier versiert mensen gemakkelijk, weet de bestuurder. ,,De branding die je nooit uit kunt zetten. De vuurtoren met zijn troostende licht. En al die variatie: er is hier strand, er is bos, er zijn weilanden met koeien, er zijn kwelders en duinen. Bovendien is dit de donkerste plek van Nederland. Tijdens heldere nachten kun je hier de Melkweg zien.''

De lievelingsplek van de burgemeester ligt op het strand, ongeveer halverwege het eiland. ,,Op dat punt kun je 360 graden om je heen kijken en toch niets zien dat door mensenhanden is beroerd'', zegt Stellinga. Slechts één keer eerder had hij die ervaring, jaren geleden, toen hij met zijn jonge gezin in Botswana woonde. Zijn vrouw was er arts, hij hoofd van een school. Daar, in de ruige Kalahari-woestijn, voelde hij dezelfde vrijheid als bij paal 10 op Schier.

Vrijheid

Vrijheid. Dat is ook precies wat het eiland zo bijzonder maakt voor de 57-jarige oud-wethouder Bert Korendijk. Hij is er ‘aangespoeld', zoals hij het zelf omschrijft. Voor de liefde van Winsum naar Schier verhuisd. En geen moment spijt. ,,Ga naar de Balg, het oosterse puntje, en je hebt het eiland voor jezelf'', zegt hij. ,,Eén uur daar, wandelend over die zandplaat die geen minuut hetzelfde is, en je hebt het gevoel dat je een heel weekend op pad was.''

En toch is er op Schiermonnikoog veel meer dan natuur, aldus Korendijk. ,,In de zomer is hier zo veel te doen. Met het verenigingsleven gaat het goed. En alles is heerlijk dichtbij. De supermarkt, de kroeg. Een biertje bij Hotel van der Werff is nauwelijks verder dan een biertje in mijn koelkast.''

Volgens Talsma, de man van de patrijs, heeft die drukte een prijs. Zo'n vijfentwintig jaar lang werkte hij in de natuur, eerst bij de Dienst Domeinen en later bij Natuurmonumenten. ,,Vroeger zag je hier zo veel vogels. Kieviten, tureluurs, grutto's. Daar zijn er nu veel minder van. En kemphanen, die zijn helemaal verdwenen.''

Dilemma

Verandering. Het dilemma van Schiermonnikoog. De toeristen, een kleine driehonderdduizend per jaar, worden liefdevol gasten genoemd. Logisch ook, het toerisme bracht het eiland veel rijkdom. Maar hoe ver moet je gaan? Veel Duitsers laten het eiland nu nog links liggen, zolang hun Audi of BMW niet mee mag, hebben ze er niets te zoeken. Maar al wordt autorijden ontmoedigd, autovrij is het eiland allang niet meer.

Nee, dan vroeger. Talsma kan er uren over vertellen. ,,Mensen waren relaxter'', zegt hij. ,,Ze praatten echt met elkaar. Er was nog tijd om samen op een bankje te zitten. Dan vroeg je elkaar of je nog een beetje vis had gevangen. Het leven was gemoedelijk. Nu is het hectisch. Volle boten, schreeuwende kinderen. En dan willen sommigen nog groeien naar vierhonderdduizend toeristen ook!''

Rust versus groei

Burgemeester Stellinga heeft geleerd bedachtzaam te zijn. Het dilemma met de kermis verdween automatisch, het evenement bleek financieel gezien geen succes en de exploitanten vroegen dit jaar niet opnieuw om een vergunning. Wel stond er pas een ondernemer op de stoep die graag een koffiekraampje bij de haven wil, om daar de wachtenden voor de boot van koffie te kunnen voorzien.

Dat lijkt een onschuldig plan, maar de burgemeester weet beter. ,,Bij alles wat je hier verandert, moet je nadenken'', zegt hij. ,,Tot dusver heb ik geen bezwaren over dat kraampje gehoord, maar wie weet wat nog komt.'' Heel goed, vindt Talsma. ,,Als ik naar de kermis wil, ga ik wel naar Groningen. En zo'n koffietentje, ach, dat valt nog wel mee. Maar aan de andere kant, waarom moet dat nu? Op de boot is ook van alles te koop.''

loading

De burgemeester doet zijn best om de twee stromingen - rust versus groei - bij elkaar te brengen. ,,Soms krijg ik klachten over de herrie van dronken jongeren bij de Tox Bar. ‘Er stond vannacht weer zo'n schavuit tegen het standbeeld te pissen', zegt iemand dan. Maar die jongeren hebben we nódig, leg ik dan uit. Zonder hen hadden we hier geen Spar. Van alleen die pakken Douwe Egberts Roodmerk die de eilanders kopen, kan de supermarkt niet bestaan.''

Straatarm

Het is niet simpelweg een strijd van oud tegen jong. De werkelijkheid is, zoals zo vaak, genuanceerder. ,,Ook veel oudere eilanders zijn voor verandering'', zegt Stellinga. ,,Ooit was Schier straatarm. Al ritselend en strandjuttend hebben we dat overleefd. Het toerisme hielp daar enorm bij.''

Ook natuurliefhebber Talsma is niet per se tegen het toerisme. ,,Nee zeg, ik ben echt niet overal tegen. We moeten de kip met de gouden eieren niet slachten. Maar laten we wel voorzichtig zijn. Meer boten zijn echt niet nodig.''

Driehonderdduizend toeristen, net iets meer dan nu, is een mooi aantal, vindt burgemeester Stellinga. En iets meer kan misschien ook wel. Belangrijker dan zo'n aantal is de vraag hóe die groei eruitziet, vindt hij. ,,We moeten goed kijken naar wat Schier zo bijzonder maakt. Dat moeten we behouden. Het mag hier nooit de Costa Brava worden.''

Dure woningen

Talsma woont al vijftig jaar in een vrijstaand huis aan de rand van het oude dorp. Hij kon het kopen dankzij de walvisjacht. Zoals zo veel eilanders ging hij kort na de Tweede Wereldoorlog de zee op, naar de Zuidpool, op zoek naar walvissen. ,,Daar kreeg je een flink salaris voor'', vertelt hij. ,,Een huis kopen was destijds moeilijk. Je had zelf kapitaal nodig, anders lukte het niet.''

De geschiedenis herhaalt zich. Van de walvisvaarders van toen zijn er nog slechts twee in leven, maar de woningen in het oude dorp zijn opnieuw zo duur dat bijna niemand ze kan betalen. Ze zijn zo geliefd dat ze gemakkelijk drieënhalf tot vier ton kosten. De wachtlijst voor sociale huurwoningen is bovendien lang.

Dat merkt ook Tox Bar-eigenaar Chris Wiersema (34), die samen met zijn vriendin Cynthia Borras, de Franse boswachter op Schier, in een klein huurhuisje woont. De twee staan ingeschreven voor een gezinswoning, maar zonder kinderen maken ze geen kans.

Schrikbeeld

Schier gaat aan zijn eigen schoonheid ten onder, vreest de burgemeester. Zijn schrikbeeld is het Duitse Waddeneiland Sylt, waar de huizen zo duur zijn geworden dat geen eilander ze nog kan betalen. De oorspronkelijke bewoners wonen allemaal aan de wal, het eiland zelf is overgenomen door rijkaards van elders.

Zover is het op Schier nog niet, maar als er nu niet wordt ingegrepen dan is zoiets volgens Stellinga in de toekomst geen ondenkbaar scenario. Hij doet zijn best om het eiland betaalbaar te houden, al helemaal omdat het meestal juist de jonge gezinnen zijn die het leven op Schier niet kunnen betalen. ,,Zonder jongeren heeft het eiland geen toekomst.''

Maar, zegt Stellinga, het gaat voornamelijk heel goed met Schiermonnikoog. Eilanders en gasten houden van het eiland, aldus de burgervader. ,,Een voorbeeld: op het strand staan geen prullenbakken. Nergens. En toch is het overal schoon. Iedereen neemt zijn eigen rotzooi mee.''

Schier is van jou

Dat komt volgens Stellinga omdat het eiland zo innemend is. ,,Je hebt al snel het gevoel dat Schier van jou is. Dat zie je mooi aan hoe iedereen loopt op te scheppen over hoe lang ze het eiland al kennen. ‘Ik kom hier al zeventien jaar!', zegt iemand dan. Een ander begint dan te lachen. ‘Nou, mijn váder kwam hier altijd al!' Iedereen wil bij het eiland horen. Het hoogst haalbare is dat je bij Hotel van der Werff met je voornaam wordt aangesproken.''

Met de zorg gaat het eveneens goed. Stellinga: ,,De staatssecretaris dacht dat alleen grote steden die veranderingen in de zorg goed zouden kunnen opvangen. Nou, wij zijn inmiddels het schoolvoorbeeld geworden.'' En dat terwijl Schier geen enkel verpleeghuis telt. Ouderen blijven zo lang mogelijk op het eiland wonen. ,,Op de wal gaan ze zeker dood.''

Dat het zo voorspoedig gaat, komt volgens de burgemeester omdat iedereen op elkaar let. ,,Als ik hier ‘s avonds laat een oude mevrouw op straat zie lopen, geef ik haar een arm en breng ik haar thuis. We kennen elkaar. Wat het Rijk wil, dat we meer voor elkaar zorgen, doen wij hier allang.''

loading

Eenvoud

Misdaad is er ook al nauwelijks, op Schier. In de dik drie jaar dat hij er zit, maakte Stellinga één vechtpartij mee. Veel erger dan een gestolen fiets wordt het zelden, en zelfs die ontvreemde fietsen duiken steevast wel weer ergens op. ,,De pakkans op zo'n eiland is honderd procent hè?'', zegt Stellinga met een glimlach.

Ook oud-wethouder Korendijk maakte niet veel meer mee dan dronken jongelui. ,,Ach ja, zo'n benevelde jongere wil nog wel eens een verkeersbord krom trekken. En daar hebben we het dan een week over met zijn allen.''

Het leven op Schier is eenvoudig, vindt Stellinga. ,,Als je met vrienden wilt afspreken, hoef je het niet te hebben over naar welke kroeg je gaat. En bij mooi weer ga je naar het strand. Moeilijker is het hier niet.'' Het werkt goed, vindt hij. ,,Schakel één versnelling terug en het leven wordt rijker.''

Gevaarlijke politiek

Ook de politieke betrokkenheid is groot. Een stuk of 25 ambtenaren zijn er maar, en die werken goed samen. Om ervoor te zorgen dat de bode niet urenlang hoeft te blijven wachten om de raadsleden ‘s avonds van een biertje te voorzien, kruipt de gemeentesecretaris na de raadsvergaderingen achter de bar. De opkomst bij verkiezingen is hoog, de lokale krant wordt bovengemiddeld goed gelezen en een derde van de eilanders volgt de raadsvergaderingen live op tv.

Heel wat eilanders zagen dan ook hoe drie teleurgestelde raadsleden op 27 mei vorig jaar voortijdig de raadsvergadering verlieten. Een meerderheid van de raad had net besloten niet verder te gaan met de Promenade, een plan waar al tien jaar aan werd gewerkt. Het had een prachtig nieuw gebouw moeten worden met ruimte voor het bezoekerscentrum, de VVV, de bibliotheek en het dorpshuis.

Het was een flinke klap voor Schier. De eilanders waren verdeeld. De beloofde ruim vier miljoen subsidie van onder meer het Waddenfonds en de provincie Friesland werd ingetrokken. Er bleek bovendien al 1,5 miljoen euro aan gemeenschapsgeld uitgegeven te zijn aan de voorbereiding, zonder dat daar iets tegenover stond. Hoe dat precies zat, kon niemand vertellen.

,,Zoiets is gevaarlijk voor zo'n kleine gemeenschap'', zegt Talsma. ,,De verhoudingen staan ineens op scherp.'' Ook Korendijk, die zich nu inzet voor de VVV, ziet de spanningen. ,,Ik hoop dat het goed komt, maar zoiets kost tijd.''

Korte broek

Roddel en achterklap, in een kleine gemeenschap ontstaat het als vanzelf. Toch valt het mee, vindt Stellinga. ,,Pas was ik het gras in mijn achtertuin aan het maaien'', vertelt de burgemeester. ,,Het was heet, dus ik trok mijn T-shirt uit. Toen keek mijn vrouw even op. ‘Als je zo de voortuin gaat maaien, trek je je shirt maar mooi weer aan', kreeg ik te horen.''

Ruzies worden vaak wel weer bijgelegd, aldus Stellinga. ,,Op Schier wonen fijne mensen, ook al kibbelen ze soms flink. Je komt elkaar op zo'n eiland altijd weer tegen hè? We moeten het samen doen.'' En dat kan volgens hem ook. ,,Schier telt nog geen duizend inwoners en toch krijgen we hier zo veel voor elkaar. Dat zou nooit lukken als iedereen ‘s avonds met cola en chips op de bank zou zitten. Die betrokkenheid, daar moeten we zuinig op zijn.''

Galliërs, treed aan

Die saamhorigheid en die vechtersmentaliteit van Asterix en Obelix zal Schier nog nodig hebben. Energiebedrijf GDF SUEZ E&P staat klaar om in de buurt van eiland proefboringen te doen. En mochten die boringen een succes zijn, dan blijft het daar vast niet bij. Dan mag de Waddenzee op de Werelderfgoedlijst staan en Europa in sneltreinvaart van het gebruik van fossiele brandstoffen af willen, het bedrijf komt toch naar de Wadden, hoe onbestaanbaar dat voor veel eilanders ook is.

,,Het eiland zelf is beschermd'', zegt Korendijk. ,,Maar ja, dan tekenen ze zo'n lijntje om het eiland heen. Daarbuiten mag alles.'' De oud-wethouder nam enkele directieleden van het bedrijf mee naar het strand van Schier. ,,Zodat ze konden zien waarom je hier geen booreiland moet bouwen.'' Of het helpt, betwijfelt hij. ,,Als ze hier miljoenen kunnen verdienen, zullen ze dat echt niet laten.''

Burgemeester Stellinga heeft de hoop nog niet verloren. Hij wijst op het plan voor een windpark vlakbij de Wadden, dat de eilanden eerder al wisten tegen te houden. ,,Dit keer zal het moeilijker worden'', verwacht hij. ,,De licenties voor de proefboringen zijn al vergeven. Maar ik merk dat we ook buiten het eiland vele vrienden hebben. We geven niet op.''

En wie weet lukt het ze dit keer ook wel, die eilanders van Schier. Schouder aan schouder, als de Galliërs tegen de Romeinen.