Werken

Werken als straf

Werken

Wie bij een bouwmarkt een doos schroefjes koopt of een stuk tapijt staat er waarschijnlijk niet bij stil: deze producten zijn mede mogelijk gemaakt door mensen met een taakstraf. Vier dagen in de week voeren maximaal zestien mensen tegelijk hun boetedoening uit in werkplaats de Werkhove in Leeuwarden van Reclassering Nederland.

De kringloopwinkel, de kinderboerderij, de ziekenhuiskeuken: allemaal plaatsen waar mensen met een taakstraf aan het werk kunnen zijn. Jaarlijks wordt er in Friesland bijna 100.000 uur taakstraf uitgevoerd binnen 73 projecten. Toch is er weinig over bekend.

Aan een grote werktafel zit een aantal opvallende figuren. Een jonge vrouw die van haar vingernagels tot haar kruin getatoeëerd is, een paar langharige mannen, gestoken in trainingspakken en op slippers, en een oudere man in een smetteloze kabeltrui. Op de tafel liggen schroefjes en iedereen heeft een weegschaal voor zich staan. 117 gram gaat er in een doosje, er gaat een sticker op en dat is het.

loading

,,Geestdodend werk'', noemt werkgestrafte Joost zijn huidige dagbesteding. Normaliter werkt hij in de steigerbouw, maar twee taakstraffen van 40 uur kwamen daar even tussendoor. Hij is bezig aan zijn laatste vijf uur, dan zit het erop. ,,Mijn straf is omgevlogen. Ik heb veel geleerd hier en ik kijk positief terug op mijn tijd bij de Werkhove'', vertelt hij. Toch is hij blij dat hij mag gaan, al zal hij de sfeer wel missen.

Een gewone werkplaats waar de radio aanstaat, waar ‘collega's' lol met elkaar hebben en waar mensen in ploegjes hun boterhammen eten en sigaretten roken. Het enige verschil met een ‘gewone' werkplaats: werkmeester Alex Reinders heeft een groot verloop onder zijn werknemers. Ze werken soms maar een paar uurtjes per dag en na maximaal 240 werkuren gaan ze ‘uit dienst'.

Dat is namelijk de maximale werkstraf die de rechter in Nederland oplegt. Reinders' werknemers zitten minimaal twintig uur aan tafel schroeven af te wegen en in doosjes te stoppen, tapijten van stickers te voorzien of automatten te verpakken. ,,De kortst opgelegde straffen duren soms het langst: veel mensen die hier binnenkomen zijn niet in staat om veel uren achter elkaar te werken of om individueel aan het werk te zijn. Daarom komen ze hier in groepsverband: ze hebben veel begeleiding nodig en dat kunnen wij hier bieden.''

loading

's Ochtends om acht uur komen de eerste cliënten binnen en staan Reinders' voelsprieten aan. ,,Ik ben de hele dag bezig met inschattingen maken. Hoe zit iemand erbij? Wat kan ik vandaag vragen om te doen? Kan de cliënt met anderen aan tafel zitten of is het beter om hem of haar alleen aan het werk te zetten? Daar ben ik de hele dag mee bezig. En discipline bijbrengen. Op tijd komen is heel belangrijk hier. Te laat komen is een officiële waarschuwing en kan uiteindelijk na meerdere overtredingen de gevangenis betekenen.''

De gevangenis is Hanna (45) bespaard gebleven, al heeft ze wel een maximale taakstraf opgelegd gekregen. De reden wil ze voor zichzelf houden. De ‘stickerkoningin', zoals Reinders haar noemt, werkt hard en heeft in een paar weken tijd veel geleerd, zoals voor zichzelf opkomen en het opbouwen van een leefritme. ,,Normaal heb ik een krantenwijk, maar dit is leuker met een groep.'' Ze ziet het werken niet als straf, maar als leertraject. ,,Het werk is niet moeilijk, daarom kan ik ook andere dingen leren. Sneller werken, mezelf zijn: daar moet ik nog aan werken.''

loading

Als iemand op de werkplaats binnenkomt om een strafmaatregel uit te voeren, is daar al een traject aan vooraf gegaan. ,,Onze cliënten zijn geen verdachten meer. Ze zijn al veroordeeld en komen hier om hun straf uit te voeren'', vertelt Reinders. ,,Wat ze al dan niet gedaan hebben is niet meer aan de orde, al weten we het wel. We zetten bijvoorbeeld geen verslaafden en drugsdealers bij elkaar, omdat dat een groot risico met zich meebrengt.''

De reclassering maakt onderscheid tussen individuele taakstraffen en groepsprojecten. Iemand die zelfstandiger is en in staat is langer dan een paar uur te werken, komt vaak terecht in een zorginstelling, keuken of een gemeenteproject: afval opruimen, snoeiwerk verrichten of op de kinderboerderij werken. ,,We hebben hier op de werkplaats de kleine groep mensen die niet individueel aan het werk kunnen. Dat is ongeveer 30 procent van de gestraften.''

loading

Een ander groepsproject in Leeuwarden is de kringloopwinkel: achter de schermen worden taakstraffen uitgevoerd. Nooit in het zicht: er is geen contact tussen cliënten en de klanten van de winkel.

loading

Bij de is dat niet aan de orde: er komt niemand anders dan werknemers van Reclassering Nederland en cliënten. ,,Alle aandacht is hier voor hen, en dat is ook nodig. Het is een strafmaatregel, maar we proberen verder te kijken dan alleen de straf. Wat kan iemand hier leren? Sommige mensen kunnen niet met autoriteit omgaan, of hebben geen enkele eigenwaarde. Als wij iemand kunnen meegeven dat hij of zij meer waard is dan ze aanvankelijk dachten, is ons werk geslaagd.''

De namen van de werkgestraften zijn op verzoek van Reclassering Nederland gefingeerd.

TEKST NOOR VLOEIMANS

FOTO LC/ARODI BUITENWERF

menu