Olga de Haas: balanceren

Olga de Haas: balanceren op het randje

Olga de Haas: balanceren

Olga de Haas was de ster van Het Nationale Ballet. Haar gracieuze lichaam ging buiten het podium kapot door anorexia en drank. De prima ballerina werd slechts 33 jaar. Journaliste Femke van Wiggen publiceert vandaag een boek over Olga.

Olga de Haas leek voorbestemd om niet oud te worden. Als een vriendin haar vraagt hoe ze de toekomst na haar danscarrière ziet, antwoordt ze quasi-laconiek: ,,Daar ga ik niet over nadenken, hoor. Ik word toch niet ouder dan dertig…''

Olga staat op dat moment aan de top van Het Nationale Ballet. Nadat ze als negentienjarige in 1964 promoveert tot eerste soliste, schiet haar carrière omhoog en ligt de wereld aan haar voeten.

Ze heeft tien jaar keihard gewerkt aan het verwerkelijken van deze droom, begeleid door haar ontdekker Sonia Gaskell. De Russische choreografe omarmt het talent, eerst in haar balletstudio in Amsterdam, daarna als artistiek leider bij Het Nationale Ballet.

loading

Olga is knap, bescheiden, vrolijk en goed gebekt, wordt bewierookt door de pers en bewonderd door haar collega's. Choreograaf Rudi van Dantzig noemt haar later ‘een onvoorstelbaar begaafd meisje'.

,,Maar ze had ook een fatalistische inborst'', zegt Femke van Wiggen (37), schrijfster van het boek Olga, morgen dans ik weer , dat vandaag verschijnt.

,,Ze slaagde er niet in het geluk te vinden. Relaties gingen kapot omdat mannen tevergeefs tot haar door probeerden te dringen. Toen het dansen niet meer ging, bleef ze doorgaan omdat ze het podium niet wilde loslaten. Die kwetsbaarheid heeft haar genekt.''

Voor Femke begint de zoektocht naar het levensverhaal van Olga als ze zelf als tienjarig meisje op de Nationale Balletacademie zit. In de gang hangt een foto van Olga. ,,Ze straalde kracht uit en tegelijk een enorme kwetsbaarheid.''

Dieet

Op de academie ondervindt Femke aan den lijve de keiharde mores van de balletwereld. Om de paar maanden meet een diëtist met een ijzeren tang het ‘vet' rond haar middel.

Meisjes moeten op dieet, maar haar moeder waarschuwt Femke daarin niet mee te gaan. ,,Ik wil niet dat je eindigt als Olga de Haas.''

In de drie jaar dat Femke op de academie zit, wordt over Olga nauwelijks gesproken. Alsof ze een zwarte bladzijde in de dansgeschiedenis is. Pas als Femke in de Amsterdamse Stadsschouwburg een schilderij ziet waarop Olga als de witte zwaan Odette uit Het zwanenmeer tussen twee zwanen over het doek zweeft, beseft ze dat de onbekende ster al dood is.

Dat schilderij - Olga de Haas, gone with the swans - hangt er sinds 1980 als postuum eerbetoon. Reni Kohne, oud-collega bij Het Nationale Ballet en een van haar beste vriendinnen, is mede-initiatiefnemer.

,,Onze generatie heeft de basis gelegd voor het huidige ballet in Nederland. Olga heeft daarin veel betekend. Ze was heel serieus bezig met dansen, maar wilde ook dat het leven geleefd werd.''

loading

Als Olga op haar 21ste het ouderlijk huis verlaat, stort ze zich op het Amsterdamse nachtleven. Het is haar uitlaatklep voor het strakke keurslijf van de balletwereld. Ze zoekt wanhopig naar liefde en verliest zichzelf in de drank.

,,Het onregelmatige leven is begonnen toen ze op zichzelf ging wonen'', zegt haar zus Gonny. ,,Ballet was al vanaf jonge leeftijd haar lust en haar leven. Daar had ze alles voor over. Toen ze nog thuis woonde, stonden mijn ouders – vooral mama – altijd klaar met goede maaltijden, vitamines en voldoende nachtrust. Maar nadien…''

In de tweede helft van de jaren '60 groeit Olga uit tot de absolute ster. Ze danst alle grote rollen in het klassieke ballet, zelfs met icoon Rudolf Noerejev, en wint de aanmoedigingsprijs op een prestigieus dansconcours in Moskou.

Op het toppunt van haar roem in 1969 zegt ze in Panorama: ,,Het publiek komt voor de voorstelling, voor de droom, voor het sprookje, niet voor de pijn die eraan voorafging.''

loading

Sonia Gaskell gaat ver om haar pupillen gewicht te laten verliezen. Dansers moeten op dieet. Velen slikken laxeermiddelen, vermageringspillen of geven geregeld over op het toilet.

Olga ontwikkelt een serieus eetprobleem. Hoe mooi slank haar lijf ook is, ze hoort dat ze ‘te dikke' bovenbenen heeft. Ze leeft op sherrydiëten en sennapeulen, vanwege de laxerende werking.

Reni: ,,Olga hield ook van lekker eten. Dat ging niet samen. Ze kreeg te horen dat ze te dik was. Steek je vinger maar in je keel, zeiden ze.''

Als Gaskell in 1968 na een interne ruzie Het Nationale Ballet verlaat, gaat het ook met de carrière van Olga bergafwaarts. Rudi van Dantzig, die als enige artistiek leider overblijft, haalt modern ballet in huis en trekt meer buitenlandse dansers aan.

De fysieke problemen nemen zorgwekkende vormen aan. De kritiek op haar eetgedrag en alcoholverslaving zwelt aan.

loading

De kracht vloeit uit het lichaam weg en ze lijkt het gevoel kwijt. Er zijn momenten dat Olga eigenlijk niet kan dansen. Haar vader pusht haar. Van Dantzig laat het gebeuren.

Olga klampt zich vast aan haar talent, maar krijgt geen grote rollen meer. Drank en vermageringspillen die toentertijd amfetamine bevatten, houden haar op de been. Het ooit zo soepele lijf, verkrampt letterlijk door een kaliumtekort. Ze heeft geregeld een inzinking.

Reni: ,,Olga hield van dansen en van leven. Dat gaat botsen als je het niet kunt doseren. De druk van buiten werd te zwaar. Olga wist daar niet mee om te gaan. Drinken was niet alleen voor de gezelligheid, het werd noodzaak.''

Ze belandt meerdere keren in het ziekenhuis. Artsen waarschuwen dat ze geen 35 wordt als ze zo doorgaat. Ze negeert alle adviezen en blijft haar lichaam pijnigen.

Uitgemergeld

In 1976 wordt een levercirrose vastgesteld. Dat houdt ze voor de buitenwereld verborgen. ,,Olga kroop altijd door het oog van de naald'', zegt Reni. ,,Ze balanceerde op het randje, maar kwam er weer bovenop.''

Tot ze in 1978 weer wordt opgenomen. Het lichaam, haar instrument, is uitgemergeld en vergiftigd. Op 1 september overlijdt ze in het bijzijn van haar ouders, een week voor haar 34ste verjaardag.

,,De laatste fase van haar leven is zeer droevig geweest'', vertelt zus Gonny. ,,Mijn ouders waren bij de laatste momenten. Olga is ingeslapen in de armen van mama. Precies zoals in het ballet van Romeo en Julia.''

Nog steeds roept haar dood veel emoties op bij familie, vrienden en collega's. Wroeging omdat het voelt alsof ze haar in de steek hebben gelaten. En ongeloof omdat het voor hun ogen is gebeurd.

,,Achteraf denk ik: hadden we er harder aan moeten trekken? We waren naïef'', zegt Reni.

,,Natuurlijk maakte ik me zorgen. Als ik dat liet merken, stootte ze me af. We hebben daar nooit serieuze gesprekken over gehad. Olga was iemand waar je geen grip op kreeg. Ze liet zich niet de les lezen en ging haar eigen weg. Ik voelde me machteloos.''

Zelfs haar familie kon niet voorkomen dat Olga zichzelf afbrak. ,,Mijn ouders en ik hebben alles geprobeerd om haar ervan te overtuigen dat het leven dat ze leidde funest voor haar was'', vertelt Gonny.

loading

,,Maar Olga was altijd vrolijk, opgewekt, behulpzaam voor iedereen. Ze wimpelde deze gesprekken vlug af en beweerde altijd dat er niets aan de hand was. Of de directie van Het Nationale Ballet iets aan haar levensstijl had kunnen veranderen, betwijfel ik.''

Olga was in haar worsteling niet uniek. ,,Ze maakte deel uit van een wereld waarin het normaal was om weinig tot niets te eten of laxeermiddelen te gebruiken,'' zegt Femke van Wiggen. ,,Alleen was zij een extreem voorbeeld.''

De laatste jaren hebben meerdere buitenlandse (top)dansers een boekje opengedaan over drank- en drugsgebruik en anorexia in de danswereld.

In Nederland is de mentale begeleiding beter dan in Olga's tijd. ,,Maar ik denk dat eetproblemen altijd deel uit zullen blijven maken van de dans, omdat je als klassiek danseres nu eenmaal een bepaalde gewichtloosheid moet kunnen veinzen,'' zegt Femke.

,,En in iedere wereld waarin topprestaties en stress bestaan, zullen mensen naar drank of andere middelen grijpen.''

Je kunt deze onderwerpen volgen
PREMIUM
Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct