Hoe zijn de typische Nederlandse gerechten ontstaan?

Foto: Pixabay

Er zijn in de Nederlandse keuken een aantal typische gerechten die iedereen wel kent. De stamppotten zijn daar een voorbeeld net als kibbeling en erwtensoep.

De basis van de traditionele gerechten bestaat uit een combinatie van aardappelen, groenten en vlees. Het bekende agv’tje dat door aardappelen en groenten te stampen en te mixen ineens een stamppot is met vlees erbij. Dit zijn gerechten die voedzaam en stevig zijn en energie leveren om fysieke arbeid te verrichten, wat in het verleden natuurlijk belangrijk was. Het is interessant om te weten hoe de typische Nederlandse gerechten als kibbeling, hutspot en erwtensoep zijn ontstaan. Bij Thuisbezorgd ontdek je dan ook een stukje van de geschiedenis van de Nederlandse keuken, waarbij je een reis uit het verleden naar het heden maakt.

Kibbeling: gefrituurde witvis

Kibbeling is niet een speciale vissoort , maar wel een lekker gerecht dat populair is onder de Nederlanders. Het is gefrituurde witvis dat oorspronkelijk werd gemaakt van kabeljauw. In de negentiende eeuw maakte kabeljauw als vissoort een belangrijk onderdeel uit van de Nederlandse keuken. De naam kibbeling komt voort uit een onderdeel van de vis, namelijk uit kabeljauwwang. Hier maakte men vroeger namelijk de gefrituurde visstukjes van. Kabeljauw vormt tegenwoordig lang niet meer altijd de basis voor kibbeling. Vandaar dat er nu eerder sprake is van gefrituurde witvis.

De visboeren maken tegenwoordig voor het bereiden van kibbeling gebruik van andere witvissoorten, variërend van koolvis tot heek en van polak tot wijting. De vis wordt in stukjes gesneden en door beslag gehaald om vervolgens een paar minuten in de olie te frituren. Naar wens zijn er viskruiden over te strooien. De Nederlanders houden wel van een sausje bij de kibbeling en remouladesaus en ravigotesaus krijgen daarbij de voorkeur. Een vorkje erin en happen maar. Kibbeling is bij uitstek een gerecht dat zich leent om ter plekke bij de viskraam of viswinkel op te eten. Er zijn echter ook veel mensen die kibbeling ophalen en als lunch opeten of als warme maaltijd nemen. Thuisbezorgd.nl beschrijft veel informatie over kibbeling.

Hutspot als allereerste stamppot

De stamppot is een typisch Nederlands gerecht en samen te stellen met verschillende soorten groenten. Bijvoorbeeld in de vorm van hutspot dat tegenwoordig bestaat uit een combinatie van aardappelen, wortelen, ui en klapstuk (rundvlees met vetrandjes). Hutspot bestaat nu uit deze ingrediënten, maar tijdens het Leidens Ontzet in 1574 was het meer een algemene benaming voor een samengesteld prutje, maar zonder aardappelen. In die periode kregen eenpansmaaltijden deze naam toebedeeld net als andere benamingen, zoals ketelkost. Het waren de Spaanse troepen die hun eten op deze manier bereidden. Zij moesten alleen op stel en sprong het kamp verlaten en lieten het eten achter.

Het bleek dat de maaltijd bestond uit een combinatie van wortelen, uien en pastinaak die gestampt waren. De inwoners van Leiden aten het op en noemden het gerecht hutspot. De stamppot hutspot van toen is echter niet de hutspot van nu. Dat is pas in de eeuwen daarna zo gegroeid. Bovendien is de aardappel in Nederlands pas populair geworden in de achttiende eeuw. In die periode is de eerste stamppot ontstaan door aardappelen en wortelen te mixen en te stampen. De hutspot van is dan ook het eerste bekende Nederlandse stamppotgerecht. In de FoodWiki kun je hier alle informatie over vinden die je maar kunt bedenken.Er zijn natuurlijk allerlei variaties gekomen op stamppot hutspot met groenten die zich daar goed voor lenen. Bijvoorbeeld boerenkool net als andijvie en zuurkool. Traditiegetrouw eten de Nederlanders vooral in de winter stamppotten, waar spekjes, rookworst of vlees vaak deel van uitmaken.

Erwtensoep of snert

Erwtensoep is een van de andere typisch Nederlandse gerechten dat in de winter populair is om te eten. In Nederland staat het gerecht ook wel bekend als snert. Het is door de dikke samenstelling niet echt een vloeibare soep, want in echte snert staat de lepel rechtop. Spliterwten vormen de basis voor deze maaltijdsoep, die overigens een oorsprong buiten Nederland kent. Soep van erwten voert al terug naar de tijd voor de start van de christelijke jaartelling.

In Nederland dateert het eerste bekende recept voor erwtensoep uit het begin van de zestiende eeuw. Naast spliterwten vormen ook wortel, prei, ui en aardappel de ingrediënten voor deze soep. De aardappelen zorgen ervoor dat de snert dik wordt, want deze vallen tijdens het kookproces uit elkaar. Het is gebruikelijk om ook vlees of rookworst toe te voegen aan de soep. Verder is er vaak sprake van een bijgerecht in de vorm van roggebrood met daarop katenspek of kaas. Er zijn ook Nederlanders die de traditie hebben om na de erwtensoep pannenkoeken met stroop te eten.

De komst van buitenlandse invloeden op de Nederlandse keuken

Het ontstaan van de multiculturele samenleving heeft ervoor gezorgd dat de Nederlandse keuken is beïnvloed door buitenlandse keukens. De stamppotten zijn een simpel voorbeeld van hoe buitenlandse invloeden in deze gerechten terecht zijn gekomen. Bijvoorbeeld in de vorm van een Oosterse stamppot boerenkoolschotel. Ketjap en sambal zijn dan ingrediënten die de buitenlandse invloeden laten zien. In plaats van spekjes toe te voegen, is het ook mogelijk om shoarmareepjes te gebruiken.

Zo zijn er aan Nederlandse stamppotten buitenlandse tintjes toe te voegen. Dat is natuurlijk alleen maar goed, want zo heb je alle gelegenheid om het typische Nederlandse gerecht op gevarieerde wijze te eten. Er zijn overigens ook moderne Nederlandse gerechten ontstaan, zoals kapsalon. Daarom is de Nederlandse keuken ook veel uitgebreider en gevarieerder geworden. Op het menu staan tegenwoordig niet alleen maar meer aardappelen, vlees en groente. Zo is er onder meer veel meer variatie met pasta, pizza, rijst, bami, kebab, taco’s, falafel en moussaka.

Het is wel zo dat een aantal van de internationale keukens zich hebben afgestemd op de smaak van Nederlanders. Kijk maar naar het gerecht babi pangang dat zo populair is en te bestellen bij de Chinese restaurants. Ga je naar China dan kom je dit gerecht niet op de menukaart van restaurants tegen. Wat dat betreft is babi pangang vooral ook bekend in Nederland en minder in landen als Oostenrijk en Italië. Ook fastfoodketens richten zich in elk land op de smaak van de inwoners. Daarom heb je hier de speciale frietsaus bij de McDonalds en in Spanje niet.