Kirsten van Santen.

Weerloos

Kirsten van Santen. FOTO ANNET EVELEENS

We zaten vorige week tijdens de bijeenkomst in Theater Sneek allemaal met een brok in onze keel op onze stoeltjes. Directeur Wiebren Buma luidde de noodklok – zijn instelling dreigt om te vallen. Ik zag zijn ogen nat worden, kort nadat hij zijn laatste, wanhopige woorden had gesproken. Ook Commissaris van de Koning Arno Brok was geroerd toen hij theatermensen en raadsleden op plechtige toon toesprak. Het ging over belang en veerkracht, over zelfredzaamheid en samenwerking.

,,Alles van waarde is weerloos’’, fluisterde ik binnensmonds. Er spelen zich tegenwoordig échte drama’s af in de theaterwereld. Theaters en poppodia moesten dicht, mogen nu amper bezoekers ontvangen, met hun horeca zetten ze haast niks om (het eigen broek ophouden wat men sinds Halbe-Cultureel-Ondernemerschap-Zijlstra van hen verlangde lukt dus niet meer) en het loopt sowieso nog niet storm, want het publiek is voorzichtig. En dat is niet het enige. Provincie en gemeenten, landelijke fondsen – iedereen moet zuinig aan. Begrotingen krijgt men in deze tijden maar ternauwernood rond en wat kies je dan: de bieb of de jeugdzorg, het theater of de voetbalclub? Ik weet een ding zeker, in dit land is het vaak de cultuur die als eerste het onderspit delft.

Dus wankelen de theaters, zitten acteurs en technici werkloos en wanhopig thuis, terwijl nertsenfokkers ruimhartig worden gecompenseerd. Flauwe vergelijking zegt u? Nou vooruit, speciaal voor u nog eentje dan. Waarom wel met zijn allen in het vliegtuig maar niet in de theaterzaal? Wel op vakantie naar gele of oranje landen (en je bij thuiskomst niet laten testen natuurlijk) maar in het theater wel een strikte anderhalvemeterregel hanteren. Ik ben geen viruswaanzinnige, maar word wel waanzinnig van wat de cultuursector op dit moment aan het overkomen is.

'In dit land is het vaak de cultuur die als eerste het onderspit delft'

De vloek van Halbe Zijlstra rust op de kunstenwereld. Namelijk het hardnekkige uitgangspunt dat je met cultuur geld moet verdienen, dat er een aantoonbaar economisch belang moet zijn. Alsof dat de kern is. Ook op de bijeenkomst in Sneek ging het er weer uitgebreid over: over werkgelegenheid, aantrekkelijkheid van het leefklimaat, magneet voor het bedrijfsleven en bestedingen in de plaatselijke horeca. Tataaaa, euro’s voor iedereen! Het bestaansrecht van het theater!

Je zou maar theaterdirecteur zijn, of erger nog theatermaker en voortdurend je economisch belang moeten aantonen, terwijl je er daarom nooit aan begonnen bent. Dat lijkt me onterend en ontmoedigend. Ja, er zijn vrijgevige fondsen en ja, er zijn politici – ook een paar in de regio – die zich hard maken om de kunsten uit hun benarde situatie te halen, maar heel breed gedragen is die beweging niet. Integendeel zelfs. De toon is maar al te vaak neerbuigend. Kunstenaars klagen en houden hun hand op, nou, dan moeten ze maar geen kunstenaar worden. Whoehaha. En proost!

Cabaretier Micha Wertheim schetste het dit voorjaar mooi, in een podcast-gesprek met interviewer Gijs Groenteman. Hij stelt dat de cultuur al tijdenlang in een soort van pretparkkarretje omhoog aan het rijden is, richting het hoogste punt van een achtbaan – ‘tik-tik-tik’, ratelt het mechanisme – om nu in een vrije val de afgrond in te duiken. Dat is wat er nu gebeurt. Corona is het laatste duwtje. De anticulturele sfeer is al veel eerder geschapen.

Hoe lang duurt de vloek van Halbe Zijlstra nog voort? Hoe lang moeten kunstenaars zich nog met economische argumenten verdedigen? Wanneer zien we eens in dat je, om kunst te laten floreren, toch echt een stimulerend klimaat nodig hebt en een sfeer van vertrouwen? Een sfeer waarin je schoten mag lossen die niet telkens een financieel doel moeten treffen.

kirsten.van.santen@lc.nl

Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct