We zijn nog lang niet van het gas af, daarom is er een fundamenteel debat nodig over de winning

‘De energietransitie vereist visie en moed.’ FOTO KEES VAN DE VEEN

Het is duidelijk dat we nog lang niet van het gas af zijn. Daarom is het de hoogste tijd voor een fundamenteel, democratisch debat hoe wij willen omgaan met gaswinning en de dubbele pet van één ministerie in dat proces.

De voorgenomen winning in een onderwaternatuurgebied in de Noordzee pal boven Schiermonnikoog betekent ook accepteren dat kankerverwekkend benzeen en het zware metaal kwik geloosd worden op de grens van het Waddengebied (Unesco Werelderfgoed, Nationaal Park en Natura2000-gebied). Staatstoezicht op de Mijnen (SodM) en de Mijnraad zijn van mening dat die lozingen eigenlijk niet zouden moeten, maar de wet verbiedt het niet.

Het college van het eiland heeft een ‘pittige’ brief naar de minister gestuurd, maar het zal niet baten. Want hij, de demissionaire VVD-minister van Economische Zaken en Klimaat, deelt hun zorgen niet en vertrouwt op gezond bedrijfsverstand. Procedurefouten en protesten ten spijt: waarom luistert de minister niet naar zijn adviseurs en aanzwellend protest?

Staat verleent zichzelf vergunning

De minister van EZK heeft een ander belang. Want wie zijn de aanvragers van deze gaswinning boven Schier? ONE-Dyas en Hansa Hydrocarbons zijn de private partijen. De derde is EBN B.V. (Energie Beheer Nederland): het staatsgasbedrijf dat voor 100 procent eigendom is van de Nederlandse Staat. De aandelen zijn in beheer bij het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat.

Met EBN doet de Staat wat niemand kan: het verleent zichzelf een gaswinningsvergunning en staat toe dat er 35 jaar lang kankerverwekkende en zwaar milieuverontreinigende stoffen in natuurgebied wordt geloosd.

Gaswinning door de Staat is niets nieuws. De NAM is allang bekend. En met Staatsgasbedrijf EBN B.V. verplicht de Staat commerciële partijen om EBN als niet-operationele partner te aanvaarden bij winning uit onze ondergrond. De Staat neemt met een belang van 40 procent deel in alle Nederlandse gasprojecten, de opbrengst gaat naar de schatkist.

Belang kleine velden neemt toe

We stoppen dankzij Wiebes versneld met de gaswinning in Groningen en roepen sinds dat moment dat ‘we’ in Nederland van het gas moeten. We hebben echter verzuimd elkaar vooraf op democratische wijze mee te nemen in hoe dat moet, hoe we aan voldoende energie willen blijven komen, hoe we de gas- en energietransitie vormgeven. We hebben de stekker uit Groningen getrokken en daarmee lijkt het alsof we ‘gas’ alleen maar afbouwen.

De werkelijkheid? Alleen al in Europa neemt de behoefte aan en het verbruik van aardgas de komende jaren fors toe. Nederland importeert zelf meer gas dan ooit uit Rusland.

Dat is niet fijn en dus neemt het belang van de zogeheten kleine gasvelden – onder andere en met name die op de Noordzee – verder toe. Niet minder, maar meer gas uit ‘kleine’ velden. EBN is daar duidelijk over in haar jaarverslag over 2020. Eén van die nieuwe kleine velden is het veld boven Schiermonnikoog met 22 miljard kuub gas in 35 jaar.

Niets geleerd van debacle Groningen

Overheidsdienst SodM adviseert het ministerie van EZK inzake veiligheid en milieubescherming bij olie- en gaswinning, de onafhankelijke Mijnraad adviseert inzake winning van delfstoffen of aardwarmte. Zelfs die twee maken zich zorgen om wat de Staat dan wel het ministerie van EZK veroorzaakt met die ‘kleine’ gaswinningsprojecten.

Maar de minister is koopman, hij mag van ons zijn eigen vlees keuren en dus wordt iedere aanvraag met EBN als partner vergund. In Groningen weten ze hoe verwoestend en zelfs dodelijk zo’n gecombineerde armklem van rijksoverheid en fossiele bedrijven uitwerkt. We hebben kennelijk niets geleerd van het debacle Groningerveld over de zeer ondemocratische systematiek van onze gaswinning.

De machtspositie van EBN B.V. met de rijksoverheid als vergunningsverlener en tegelijk verplichte aandeelhouder in commerciële (gas)winningsprojecten maakt duidelijk waarom bewoners, provincies, gemeenten, waterschappen en natuur, milieu- en andere maatschappelijke organisaties op hun kop kunnen gaan staan als zij met steekhoudende argumenten protesteren tegen gaswinning.

Zet onzalige plannen 'on hold'

De Tweede Kamer dwong een paar maanden geleden de regering wel op de rem te trappen inzake de voorgenomen gaswinning bij Ternaard. De regering moet van de Kamer eerst het onderzoek afwachten naar de gevolgen van mijnbouw op bijvoorbeeld bodemdaling en zeespiegelstijging.

U hoort mij niet zeggen dat energietransitie eenvoudig is. Maar met stoer doen zoals Wiebes deed, komen we er niet. Wie politiek A zegt en ‘van het gas af’ – verwachtingen wekt – moet transparant zijn en door de zure appel van een heel alfabet bijten. De energietransitie vereist visie en moed; onze gaswinning is daarin een essentieel onderdeel.

Het is te hopen dat de Tweede Kamer en het nieuwe kabinet in hun actuele honger naar het herstel van macht en tegenmacht de positie van EBN B.V. snel onder de loep nemen. Zet de onzalige plannen bij Schier en Burgum on hold op basis van de Ternaard-uitkomst en neem tijd voor een fundamenteel inhoudelijke discussie over de rol van één ministerie als gaskoopman en vergunningverlener. We willen toch niet vaker de rechterlijke macht inzetten als wijze dominee? Het leven is samen keuzes maken, niet massaal wegkijken.

Niek Donker uit Marsum is schrijver en journalist.

Je kunt deze onderwerpen volgen
Opinie
Opinie