Wake foar de keunst

Anne-Goaitske Breteler. FOTO LC

Een plafondschildering van mijn vader siert het lokaal van Theaterkerk Nes. Goddelijke figuren waken over de kunsten, die normaal gesproken worden beoefend in de voormalige gereformeerde kerk.

Mijn moeder – met een glas wijn in de hand terug te vinden op het schilderij – is de muze en drijvende kracht achter de Theaterkerk. Niet alleen op doek, ook als directrice. De afgelopen weken heeft ze alle geplande lezingen, concerten en theatervoorstellingen afgezegd. Eerder was zij dagelijks te vinden in de ruimte die haar zoveel inspiratie oplevert, maar de laatste tijd voelt het er unheimisch en leeg.

Dat kunst meerwaarde heeft, leerde ik al van jongs af aan. Waar mijn ouders – beide werkzaam in de culturele sector – zich altijd grotendeels onafhankelijk van overheidsgelden konden redden, maakt corona dat nu vrijwel onmogelijk. Eigenlijk zou deze periode van antistructuur de mogelijkheid moeten geven om maatschappelijke veranderingen in gang te zetten. Om de kunsten niet meer in een passende, sociaal gewenste, mal te gieten waar subsidieaanvragen met woorden als ‘diversiteit’ of ‘inclusiviteit’ automatisch meer punten ontvangen. Kunst hoort zich per definitie niet te conformeren; de maker ervan geeft toch juist zijn exclusieve interpretatie aan en voor de wereld.

Van het neoliberale idee dat kunst economisch gewin moet opleveren, het verdienstensysteem waar we zelfs tijdens deze coronacrisis alweer volledig in duiken, lijkt Brabant een schrijnende manifestatie te zijn. In de nieuwe coalitie bestaat er geen gedeputeerde van cultuur. Ze zullen de komende jaren zo hard in die sector bezuinigen dat er in 2023 geen subsidie meer over is. De woorden kunst en cultuur zijn geschrapt en hebben in de ambtelijke papieren plaatsgemaakt voor ‘vrije tijd’. Dan wordt in één klap pijnlijk duidelijk dat het een illusie is om te denken dat we structurele veranderingen kunnen bewerkstelligen in het ‘nieuwe normaal’.

‘Dat kunst meerwaarde heeft, leerde ik al van jongs af aan’

Naast het feit dat kunst wel degelijk economisch gewin kan veroorzaken – kijk naar de Theaterkerk: betaalde vrijwilligers, stijging van de leefbaarheid in een krimpdorp, terugkerende bezoekers die dan ook nog even bij de kassen van Keegstra langsgaan voor viooltjes – is kunst van wezenlijk belang voor ieder mens. Mijn pake Sytze liet mij laatst een tekst van Nietzsche lezen. Daarin schreef hij: ,,De kunst helpt te leven, omdat het leven voor het overige niet in staat is om zichzelf tegen de toevloed van de zinloosheid te helpen”.

Cultuur en kunst definieert ons. Het onderscheidt ons van alle andere diersoorten. Door de eeuwen heen hebben wij de geschiedenis en onszelf leren kennen aan de hand van de nalatenschap van cultuurmakers. Die uitingen roepen op tot verbeelding en ze verbinden ons met elkaar en met het verleden. Al die interpretaties, door die verscheidenheid aan kunstenaars, laten exclusieve perspectieven zien van ons bestaan. Dankzij die subjectiviteit kunnen we een objectiever levensidee vormen: een zinvolle. Alleen als we waken voor onze kunst kunnen we de volgende generaties een eerlijk tijdsbeeld geven van onze individuele, maar ook collectieve betekenis van de wereld om ons heen. In september openen de deuren van Theaterkerk Nes pas weer, maar laten we nu alvast de klokken luiden.

Reageren? agbreteler@gmail.com