Vismigratierivier is nog maar het begin

'De Afsluitdijk maakte een ruw eind aan een rijk natuurgebied.' FOTO NIELS DE VRIES Foto: niels de vries

We moeten breed kijken naar de vismigratierivier, die momenteel in de Afsluitdijk wordt aangelegd. ,,Het is geen eindoplossing, maar een begin.’’

In januari 2021 ging dan eindelijk de schop in de dijk voor de bouw van de vismigratierivier. Voor iedereen die daar bij betrokken is geweest, was dat een mooi moment. Voor mij staat het project symbool voor waterbouw in de 21ste eeuw. Daarbij werken we mét natuur, in plaats van tegen.

De huidige Afsluitdijk is een icoon van vorige generaties waterbouw. In 1932 wilden we er de natuur mee beteugelen, voor veiligheid en behoud van zoet water. Begrijpelijk voor die tijd, maar inmiddels zien velen het ook als Nederlands grootste ecologische ramp. Een heel waddengebied is destijds om zeep geholpen.

Er zijn verhalen bekend dat er voor de Afsluitdijk zoveel vis rondzwom dat die soms met de handen er uit geschept kon worden. Er zijn periodes geweest waarbij overschotten aan gevangen vis werden gebruikt om land te bemesten. De Afsluitdijk maakte een ruw eind aan een rijk natuurgebied. Zeegrasvelden in de Waddenzee kregen hun finale klap en verdwenen. Vissersdorpen rond het huidige IJsselmeer hingen hun vlaggen halfstok.

Even briljant als simpel

Gaan we dat allemaal herstellen met een gat van 2 meter in de Afsluitdijk? Natuurlijk niet. De natuur en vissers zouden er pas echt bij gebaat zijn als de hele Afsluitdijk weer wordt weggehaald. Maar ik denk niet dat zoiets in de komende twintig jaar gaat gebeuren. Misschien wordt dit bespreekbaar als de zeespiegel meters stijgt, maar tot die tijd zitten we met een Afsluitdijk en een IJsselmeer dat wordt gezien als ons zoetwaterreservoir.

In die geest kwamen beroepsvissers, natuurbeschermers en sportvissers in 2011 bij elkaar. De Afsluitdijk kreeg een facelift en dat gaf ook kansen voor trekvissen en natuur. We maakten het onszelf moeilijk, door de opgave breed te zien.

Om zoet water te behouden voor landbouw en drinkwater, wilden we een gat in de dijk zonder dat er zeewater in het IJsselmeer zou komen. Het leek onmogelijk, maar de oplossing was uiteindelijk, wat mij betreft, even briljant als simpel. Met een rivier vanaf het gat in de dijk, voorkom je dat het zoute water het IJsselmeer in komt.

Samen optrekken

Het ontwerp is sindsdien minstens twintig keer over de kop gegaan. Er is getest, er zijn internationale experts bij gehaald en vooral: heel veel mensen hebben zich op deze klus gestort om iets te maken wat wereldwijd nog nooit eerder is gedaan. En dat is precies wat mij zo aanspreekt in dit project. Want dit is geen eindproject. Het is een begin van nieuwe waterbouw.

In de komende decennia zullen heel veel dijken en watersystemen in Nederland moeten worden aangepakt. De zeespiegel stijgt, bodems klinken in en het wordt steeds vaker warm en droog in Nederland. Het is niet de vraag of onze landinrichting gaat veranderen, maar hoe.

Vissers en natuurliefhebbers doen er goed aan om hierbij samen op te trekken. Zodat natuur en onderwaterleven niet opnieuw het onderspit delven, zoals gebeurde in 1932.

Er liggen momenteel enorme budgetten klaar in Nederland om aan de slag te gaan met kust- en landinrichting. Dat is nodig voor kustversterking, voor aanpak van de stikstofcrisis en voor problemen als wateroverlast en verdroging. Het Noorden kent veel initiatieven die daar slim gebruik van willen maken.

Met de natuur

Ik noem een paar voorbeelden. Bewoners van Holwerd zijn geweldig actief om kustversterking te combineren met natuur en recreatie, bij het Lauwersmeer wordt gekeken naar een vernieuwend dijk- en watersysteem voor verbetering van natuur én landbouw, en bij de Groningse Waddenkust experimenteert men met het vernieuwende concept van dubbele dijken met kansen voor brakke natuur.

Over de hele wereld kampen deltagebieden met dezelfde problemen, zoals zeespiegelstijging, verzilting en inklinkende bodems. Wij zijn hier begonnen om daar mee om te gaan op een manier die past bij de 21ste eeuw. Dat is niet tegen, maar met de natuur, omdat we dat in de afgelopen eeuw zo hebben geleerd.

Dat is het verhaal dat we bij de vismigratierivier zo goed kunnen laten zien. Ambachtelijke vissers kunnen dat verhaal als geen ander vertellen. Iedereen die onderwaternatuur een warm hart toe draagt zou gezamenlijk nieuwe projecten moeten starten.

En als die nog veel beter werken dan de vismigratierivier, dan is dat wat mij betreft goed nieuws.

Arjan Berkhuysen is mede-initiatiefnemer van de vismigratierivier.

Je kunt deze onderwerpen volgen
Opinie
De Nieuwe Afsluitdijk