Een recent protest in Den Haag.

Trots op onze historie

Een recent protest in Den Haag. Foto ANP

Bij Tresoar herken je ze van verre: de Friezen die met eindeloos geduld in oude archieven speuren naar verre voorouders. Stiekem hopen ze natuurlijk op een adellijke voorvader met een pronkkasteeltje, of een schipper die rijk terugkeerde van de wereldzeeën.

In werkelijkheid stuiten ze vaak op landarbeiders, turfgravers en ploeterende boertjes. Friesland bestond in de negentiende eeuw vooral uit armoedzaaiers, die met keihard werken hun gezin moesten onderhouden. Steden als Sneek en Leeuwarden werden bevolkt door duizenden paupers, die bijeengepakt in stinkende stegen tussen de ratten woonden.

Het overgrote deel van de Friezen had halverwege de negentiende eeuw geen stemrecht en ook geen recht op een vrije mening. Een kleine klasse van adel, herenboeren en rijke burgers bepaalde alles en bezat ook bijna alles. Sommigen van hen investeerden hun geld in de koloniën, waar slavernij en misbruik van de arme bevolking toen nog normaal waren.

De tergende ongelijkheid van die tijd vormde een rijke voedingsbodem voor de christelijke en socialistische arbeidersbeweging. Die streed met onvermoeibare ijver voor meer rechten. Er kwam onderwijs voor iedereen, de helse werktijden werden aangepakt. De democratie bloeide op. Een eeuw geleden kregen vrouwen en werkloze arbeiders eindelijk stemrecht.

De activisten van die tijd kwamen niet alleen voor zichzelf op, maar verzetten zich ook tegen het kolonialisme. Onder invloed van kritische denkers als Multatuli, Domela Nieuwenhuis en andere verlichte dominees kwamen ze op tegen de uitbuiting van mensen in Nederlands-Indië en Suriname. Ze toonden zich solidair. Ze beschouwden de misstanden in de koloniën als een misdaad van dezelfde elite die ook hen onderdrukte. Zelfs het latere ‘verlies’ van Indië werd door een aanzienlijk deel van de Nederlandse bevolking met instemming begroet.

Wie deze geschiedenis kent, kan alleen maar verbaasd zijn over de huidige tweestrijd rond slavernij en koloniale onderdrukking. Het verhaal van gedeeld activisme tegen ongelijkheid heeft plaatsgemaakt voor een wij-zij-kloof. Een nieuwe generatie activisten lijkt onze historie alleen nog in het licht van de Nederlandse wreedheid te willen zien, zonder oog voor de solidariteit die later werd getoond. In plaats van wederzijds begrip in een gedeeld verleden wordt nu de haat gevoed.

Wie breedgedragen belangstelling wil kweken voor ons wrede slavernijverleden, komt er alleen met een groter verhaal, waarin aan beide zijden ruimte is voor trots. Denk aan de vele armoedige Friezen, die uit solidariteit in actie kwamen om uitbuiting van anderen te bestrijden. Dankzij hun sociale strijd kregen we democratie en vrijheid van meningsuiting. Was dat niet gelukt, dan hadden we onze mening over slavernij en onderdrukking nu niet eens kunnen opschrijven.

commentaal@lc.nl

Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct