Ruim 6,6 miljoen mensen volgen dodenherdenkingen op televisie.

Schuldbelijdenis

Ruim 6,6 miljoen mensen volgen dodenherdenkingen op televisie. FOTO ANP

Dit bijzondere jaar, 2020, is het jaar van de excuses. Van kleine schuldbekentenissen, over een onverstandige vakantie naar Griekenland, tot excuses over werkelijk belangrijke onderwerpen, zoals het beschermen van de bedreigden in onze samenleving.

In het begin van het jaar bood premier Mark Rutte excuses aan voor de opstelling van de Nederlandse overheid in de Tweede Wereldoorlog. Volgens de minister-president had de regering niet genoeg gedaan als hoeder van recht en veiligheid.

In maart sprak koning Willem-Alexander tijdens een bezoek aan Indonesië zijn spijt uit over de „geweldsontsporing” van Nederlandse militairen tijdens de onafhankelijkheidsoorlog na de Japanse capitulatie. Overigens tot ongenoegen van Indische Nederlanders die terecht wezen op het leed dat is ontstaan door geweld van Indonesische kant.

In mei sprak de koning historische woorden tijdens een indrukwekkende Nationale Dodenherdenking, over hoe zijn grootmoeder tekortgeschoten was in hulp aan de Joodse bevolking. „Medemensen voelden zich in de steek gelaten, onvoldoende gehoord, onvoldoende gesteund, al was het maar met woorden. Ook vanuit Londen, ook door mijn overgrootmoeder, toch standvastig en fel in haar verzet. Het is iets dat me niet loslaat.”

In de aanloop naar de herdenking van de Kristallnacht (die plaatsvond in de nacht van 9 op 10 november 1938) kwam de Protestantse Kerk deze week ook met een opmerkelijke verklaring. Geen excuses maar een schuldbelijdenis. Scriba René de Reuver spreekt harde maar duidelijke woorden over het instituut kerk. In zijn belijdenis zegt hij dat de kerk: „mede de voedingsbodem heeft bereid waarin het zaad van antisemitisme kon groeien.”

De Reuver benadrukt: het instituut heeft gefaald, kerkleden en -gemeentes hebben meer dan eens een heldenrol gespeeld. Dat het portret van de geschiedenis voornamelijk grijstonen bevat, blijkt uit een interview van dagblad Trouw met de historicus die onderzocht wat de rol van de PKN-kerken was in de Tweede Wereldoorlog. Bart Wallet wijst op de verdeeldheid tussen hervormden, gereformeerden en lutheranen. Hij vertelt dat de nazi’s dreigden om tot het christendom bekeerde Joden ook te deporteren, waarmee ze kerken in feite gijzelden. En waar de hervormde kerk NSB’ers toeliet, waren gereformeerden veel radicaler en eerder bereid om in gewelddadig verzet te komen.

Voor veel mensen kwamen alle excuses tijdens dit bevrijdingsjaar te laat. Veel verzetshelden, militairen, overlevenden van concentratiekampen en burgers die geleden hebben onder de bezetting hebben tevergeefs gewacht op berouwvolle toespraken. De komende weken gaat het in de kerken over de Kristallnacht, de gewelddadige actie van de nazi’s tegen Joden en hun bezittingen. Het zou goed zijn als iedereen erbij stilstaat.

Het commentaar is een dagelijkse rubriek waarin de Leeuwarder Courant reageert op actuele ontwikkelingen. Reageren? Gebruik de reactiemogelijkheid onder dit artikel of mail naar commentaar@lc.nl .

Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct