‘Emancipatie was het ideaal dat de sociaaldemocratie in haar beginjaren bezielde.’ FOTO ANP

PvdA verloochent progressieve ideaal

‘Emancipatie was het ideaal dat de sociaaldemocratie in haar beginjaren bezielde.’ FOTO ANP Foto: Remko de Waal

De tegenwoordige idealen van de PvdA botsen met de oerbeginselen van de partij, zo blijkt uit het verkiezingsprogramma. De onderklasse van nu gaat gebukt onder de tirannie van de lage verwachtingen.

De PvdA maakt zich zorgen over de stagnerende sociale mobiliteit. Logisch gezien de achtergrond van de politieke partij. Emancipatie was het ideaal dat de sociaaldemocratie in haar beginjaren bezielde. Volksverheffing hield niet alleen in dat arbeiders zich in economisch opzicht verbeterden. Daar hoorde ook een cultureel offensief bij.

Zo ontstond zestig jaar terug de Zaterdagmatinee : opdat arbeiders in het Concertgebouw kwamen en muziek hoorden die de bovenklasse van huis uit meekreeg. Dezelfde functie had een lidmaatschap van de Wereldbibliotheek. ‘Voor goede en goedkoope lectuur’, stond er op het omslag van haar uitgaven. Zelfde gedachte: er bestond een literaire canon waarvan iedereen kennis hoorde te nemen.

Kom daar nu eens om. Verheffing: het woord staat nul keer in het verkiezingsprogramma van de PvdA. Emancipatie is de andere grote afwezige. Tegenwoordig is men in de ban van de bestuurlijke drie-eenheid diversiteit, identiteit en inclusiviteit.

Het nieuwe ideaal staat op gespannen voet met de oerbeginselen van de partij. Ooit waren vooraf gegeven normen iets om je naar te voegen. Van burgers verwachten dat ze zich daarnaar richten, stuwde hen op. Nu wordt deze eis gezien als verraad aan henzelf.

Klassen

Zie het optreden van de Amsterdamse PvdA-wethouder Marjolein Moorman. In de documentaire Klassen , over kansenongelijkheid in het onderwijs, legt ze een werkbezoek af aan een Engelse school. Deze zwarte school veranderde in kort tijd van zwak in excellent. Dit lukte haar door de lat hoog te leggen en discipline te eisen. Het recept van strengheid wekte argwaan bij Moorman.

Leerlingen komen naar school in uniform, mét stropdas. Een docent legde uit hoe belangrijk het is om rechtop te zitten en als je te laat bent, gaan de poorten van school dicht. Op school moeten ze de onverschilligheid, het gebrek aan decorum – kortom, de cultuur van de straat – van zich afleggen. Maar: werden hier niet de normen van de heersende klasse opgelegd?

Een resoluut ‘nee’ was het antwoord van de Engelse schooldirecteur. Hij sprak tegen dovemansoren. Moorman, getraind in het denken langs identiteitspolitieke lijnen, maakte zich vooral zorgen over het effect op de leerlingen. De orde op school was weliswaar groot, vond ze. ,,De enige vraag is wel: wat blijft er over van hun eigen karakter.’’

Belangrijke bijvangst

Haar progressieve ideaal had de PvdA nauwelijks meer kunnen verloochenen. Karakter als drager van onze uniciteit? Juist niet, vonden de eerste sociaaldemocraten. Iemands karakter moest gevormd worden. Dit kwam tot stand – moeizaam en na jaren van oefening – door het bloot te stellen aan de juiste invloeden. Deze vorming bereidde je voor op de samenleving.

Dat was de echte inzet van een concertbezoek. De bijvangst was misschien nog wel belangrijker dan de muziek. Ook leerde je er stil zitten, hoe je te kleden, wie weet de kunst van het converseren tijdens de pauze – allemaal vaardigheden die onmisbaar zijn voor de klim op de sociale ladder.

Deze vaardigheden worden de tegenwoordige onderklasse ontzegd. Ze gaat gebukt onder de tirannie van de lage verwachtingen. Koester je identiteit, is de boodschap die leerlingen krijgen. Zo verdwijnt de noodzaak tot verheffing. En in het ergste geval houd je er een verlammende straatcultuur mee in stand.

Ongetwijfeld hartstikke uniek, maar ook een ontzettend slechte leerschool voor later.

Sebastièn Valkenberg is cultuurfilosoof.

Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct