FOTO ANP

Poppetjes

FOTO ANP .

De spanning is om te snijden binnen het CDA. Tot dinsdagmiddag 12.00 uur hebben de 40.000 leden van die partij de tijd om andermaal digitaal hun voorkeur voor hetzij Hugo de Jonge, hetzij Pieter Omtzigt als lijsttrekker uit te spreken.

Wie even voorbij deze bloedstollende tweestrijd kijkt en luistert naar wat Omtzigt zoal te melden heeft, kan op iets opmerkelijks stuiten. Al verschillende keren heeft deze Twentenaar aangegeven dat, als hij bij de Kamerverkiezingen in maart inderdaad de christendemocraten mag aanvoeren, hij zijn beeltenis liever niet ziet afgedrukt op de verkiezingsaffiches. Dat mag in deze tijd, waarin het politieke discours zich steeds meer op de poppetjes richt, zeker een trendbreuk heten.

Tot ver in de vorige eeuw waren vooral ideologieën, en de daaruit voortvloeiende ideeën over de inrichting van de samenleving, de stuwende motoren van de diverse politieke partijen. Elke stroming had eigen vaandels en symbolen waarachter de volgelingen de rijen konden sluiten. De voormannen (voor vrouwen was zo’n positie in die tijd nog niet weggelegd) van al die partijen waren niet meer dan een verlengstuk van het partijprogramma.

Geen ballast

De eerste die met die traditie brak en zijn eigen persoon volop in de strijd wierp, was Hans van Mierlo, die zich in 1967 in een beroemd geworden tv-spotje direct tot de kijker richtte. Wandelend door Amsterdam poogde hij de kiezer ervan te overtuigen dat het bestaande politieke systeem op de schop moest en dat zijn partij daarvoor het beste gereedschap in huis had. In zekere zin was het ook logisch dat Van Mierlo zichzelf centraal stelde, want D66 presenteerde zich juist als een partij zónder ideologische ballast en kon dus niet terugvallen op de symbolen en ideologieën waar andere partijen op dreven.

Na Van Mierlo’s wandeling door Amsterdam duurde het nog tien jaar voor de PvdA de verkiezingsstrijd inging met de leus ‘Kies de minister-president’, om zo een verlenging van het premierschap van Joop den Uyl tot stand te brengen (dat er overigens niet kwam). Nog een decennium later had het CDA meer succes met de leus ‘Laat Lubbers zijn karwei afmaken’.

Sindsdien zijn, in Nederland en elders, de partijkaders sterk uitgedund en de ideologieën verbleekt of helemaal verdwenen. Leiders van politieke bewegingen springen in dat gat en worden, letterlijk én figuurlijk, het gezicht van hun partij.

Egocraten

In steeds meer landen leidt dat tot de opkomst van ‘egocraten’. Donald Trump, Vladimir Poetin, Recep Tayyip Erdogan, Jair Bolsonaro en Emmanuel Macron: het zijn stuk voor stuk politici die zichzelf helemaal op de voorgrond plaatsen en steeds meer de enige factor zijn die hun achterban samenbindt. En hoewel Nederland tot nog toe verschoond is gebleven van zulke egocraten zijn ook in Den Haag (en in Hilversum, waar veel politici de gang naar de praatprogrammatafels graag mogen maken) de poppetjes vaak belangrijker dan de ideeën waar ze voor staan.

In dat licht bezien is het een verademing om een politicus te horen die niet zo nodig met z’n eigen profiel op een verkiezingsaffiche hoeft te verschijnen. Laat het vooral over de inhoud mogen gaan.

Het commentaar is een dagelijkse rubriek waarin de Leeuwarder Courant reageert op actuele ontwikkelingen. Reageren? Gebruik de reactiemogelijkheid onder dit artikel of mail naar commentaar@lc.nl .

Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct