Opinie: geen fabriek in beschermde natuur

Zandwinning kan gevolgen hebben voor watervogels, zoals de brilduiker. FOTO ARPINGSTONE

Omdat de gevolgen voor de natuur in het IJsselmeer onduidelijk zijn, moet de raad van De Fryske Marren de komst van een zandfabriek naar het beschermd natuurgebied keren. Want: bij twijfel niet inhalen. Als de zandfabriek eenmaal in het zogeheten Natura 2000-gebied staat, is er immers geen weg meer terug.

Het rivierzand raakt op. Om toch aan grondstof te komen voor woningbouw en aanleg van wegen, wees het rijk het IJsselmeer aan als winlocatie. In 2006 viel het oog op een plek bij de kust van Lemmer. Het toenmalige Lemsterland vreesde vertroebeling van het water en dichtslibbende vaargeulen. Dit alles zou negatieve gevolgen hebben voor het toerisme en grootschalige zeilevenementen.

Drie jaar later kwam Oudemirdum in beeld. In mei 2011 bereikten zandwinner Smals uit Cuyk en het toenmalige Gaasterlân-Sleat overeenstemming. Op 5,5 kilometer voor de kust zou een fabriekseiland komen van 250 hectare. Met erop een 22 meter hoge installatie, oftewel een flatgebouw van zeven verdiepingen. Maar dit zou vanaf de dijk amper te zien zijn, stelde de gemeente gerust. Het rijk was 2,41 euro per gewonnen kuub zand toegezegd, de gemeente 5 cent.

Dat net dit stukje IJsselmeer nog maar een jaar eerder tot beschermd natuurgebied was uitgeroepen, deed er blijkbaar niet meer toe. Ineens was ,,de openheid en grootschaligheid’’ die de overheid in 2010 bij het toekennen van de Natura 2000 status nog zo roemde, van aanzienlijk minder belang ,,voor de ecologische betekenis van het gebied’’.

Volgens projectleider Cor de Nijs van Smals liet Natura 2000 ruimte over voor zandwinning. En er zou immers een milieu-effectrapportage komen, die de gevolgen voor de omgeving in kaart brengt. De eerste, uit 2015, kreeg geen goedkeuring van de commissie mer. Want ,,de informatie over de effecten op natuur is nog niet compleet’’, stelde die.

,,Het gebied dat door de zandwinning wordt beïnvloed is belangrijk voor beschermde watervogels zoals de brilduiker en de toppereend’’, aldus de commissie. ,,De extra scheepvaartbewegingen en vertroebeling van het water door de zandwinning kunnen effecten hebben op deze vogels.’’

Dus gaat Smals nu schelpenbanken aanleggen voor de brilduiker. En komt er een 6 meter hoge aarden wal om de inpandige haven. Het licht, waaruit de rode kleur gefilterd zal worden, schijnt daar niet overheen. Het resterende groene schijnsel zal voorkomen dat vogels en vleermuizen uit de koers raken. ,,We spannen ons in om het goed te doen’’, verzekert De Nijs.

Toch bevat ook de nieuwe mer-rapportage nog leemtes, erkende wethouder Frans Veltman deze week in de raadscommissie. Zo is er weinig informatie over het geluid onder water en het effect ervan. Ook de gevolgen voor zandwinning op vissen is onduidelijk. ,,Er is een onzekerheidsfactor’’, staat in het rapport opgenomen. ,,Veel ervaring met beoogde procesgang is er niet.’’

De ,,effekten ûnder de streep’’, vat Anne Merkuur van GroenLinks samen, zijn niet positief voor het IJsselmeer.

,,U kunt ‘nee’ zeggen tegen dit plan’’, hield de IJsselmeervereniging de raadsleden voor. Dat moeten ze dan ook doen. Er bestaan nog zoveel vaagheden. En het moet niet zo zijn, zoals Ronald Schouten van de Stichting Gaasterlân Natuerlân ook al aanhaalde, dat we over vijf jaar aan de rand van het IJsselmeer staan, een toren zien en zeggen ,,dat it noait wêze moatten hie’’.

Wietske Koen, redacteur LC