Opinie: Tweeslachtige verkiezing is onding

De Friese kiezers wacht volgende week nog één hoogtepunt in de campagne voor de statenverkiezing: het slotdebat van de lijsttrekkers, rechtstreeks uitgezonden op de televisie bij Omrop Fryslân.

Er zijn vast lezers die zich afvragen of die campagne dan al was begonnen maar die hebben de afgelopen week de krant slecht gelezen. Die moeten volgende week ook maar niet gaan stemmen. Dat is ook beter voor henzelf, want dan kunnen ze lekker blijven roepen dat het een zootje is in Nederland.

De grote handicap voor de provinciale campagnestrategen blijft het tweeslachtige karakter van deze verkiezingen. Het volk kiest de provinciale staten en die kiezen daarna de Eerste Kamer, die een sleutelrol speelt bij de machtsverhoudingen in Den Haag. De partijen gebruiken de provinciale verkiezingen daarom ook voor hun positie aan het Binnenhof.

Partijen als de SP van Lilian Marijnissen, de PVV van Geert Wilders en het FvD van Thierry Baudet maken er ook geen geheim dat het helemaal niet om de provincies gaat. Bij Baudet is zelfs sprake van misbruik. Hij heeft schaamteloos ‘programma’s’ bij elkaar geschraapt waaruit meer minachting dan belangstelling voor provinciale kwesties spreekt.

Die getrapte verkiezing van de Eerste Kamer is wel praktisch maar democratisch en politiek een onding waar we ooit van af moeten. Er wordt veel geklaagd over de groeiende kloof tussen burger en bestuur. Er moet iets veranderen anders dreigt onbestuurbaarheid. Dit zou een mooie aanleiding moeten zijn positie en samenstelling van de Eerste Kamer grondig aan te pakken. Maak er een rechtstreeks gekozen ‘senaat’ van met een regionale binding.

De Amerikaanse Senaat kan ons voorbeeld zijn. Daarin hebben alle vijftig staten twee zetels met dezelfde macht. De stem van de senator uit Wyoming met nog geen 600.000 inwoners telt even zwaar als die van zijn collega uit Californië met rond de 40 miljoen inwoners. In de Nederlandse senaat zou elke provincie zes zetels moeten hebben met allemaal dezelfde positie. Meteen een probaat middel tegen de groeiende overheersing van de Randstad in het landelijk bestuur. De verkiezing kan samenvallen met die van de Tweede Kamer.

Aan zulke ingrijpende maar misschien wel noodzakelijke ingrepen in ons stelsel is de Nederlandse politiek nooit toegekomen. Bestuurlijke vernieuwing is een onderwerp voor geleerden die opiniestukken schrijven en commissies die rapporten produceren. Sinds 1848 is er niets wezenlijks veranderd. Alleen het aantal gemeenten is met driekwart gedaald.

Kunnen de Friese staten na volgende week dan zelf misschien iets doen voor de verlevendiging van de provinciale politiek? Ja zeker wel. Statenlid Jan Waterlander van 50plus gaf vorig jaar een aardige voorzet. Hij riep de partijen op te breken met de praktijk van de dichtgetimmerde akkoorden die verhoudingen voor vier jaar vastleggen. De ‘regeringspartijen’ verplichten zichzelf de coalitie overeind te houden en de afspraken getrouw uit te voeren; de afgelopen vier jaar soms tandenknarsend want de verschillen tussen VVD, SP en FNP zijn groot op tal van beleidsterreinen. De oppositie staat erbij en kijkt ernaar, vrij machteloos.

Het is een rollenspel dat weinig boeit. Maak, zo suggereerde Waterlander, een beleidsplan voor vier jaar op hoofdlijnen en laat dat uitvoeren met wisselende meerderheden. Het geeft elke partij ruimte om een eigen geluid te laten horen. Ze kunnen de kiezers laten zien waar ze voor staan en wat ze voor elkaar hebben gekregen.

Jammer dat Waterlander deze waardevolle vernieuwing zelf niet mee mag maken als statenlid. Hij is door zijn partij zomaar aan de kant geschoven voor de ambities van zijn partijgenoten. Daarom moet lijsttrekker Theun Wiersma van 50plus volgende week bij het debat op een apart strafbankje worden gezet. Daar moet hij zich zitten schamen.

Toon reacties

Mis niets van het regionale nieuws. Ontvang onze dagelijkse nieuwsupdate, helemaal gratis.

Meer dan 22.249 nieuwsbriefabonnees

Je kunt je op elk moment weer uitschrijven

Lees hier ons privacy statement