Opinie: Draag titel Culturele Hoofdstad met verve

Kunst en politiek vallen in deze explosieve tijden niet categorisch te scheiden. Dat geldt zeker als de vrijheid van meningsuiting een zaak van leven of dood is geworden.

,,Elke aanval op persvrijheid, artistieke vrijheid en vrijheid van meningsuiting keuren wij af. Laat daar geen misverstand over bestaan!’’ Aldus directeur Tjeerd van Bekkum dinsdag op de site van LF2018. De misverstanden ontstonden toch. En ze werden grimmig. Van Bekkum werd op twitter bedreigd. In Neushoorn klom Huub Mous woensdagavond tijdens Iepen UP Live op het podium. Hij maakte Van Bekkum uit voor slappe lul en beschoot hem met een waterpistool.

Afshin Ellian reageerde geschokt. De rechtsfilosoof had zojuist in zijn Vrijheidscollege uitgelegd dat een weerbare democratie rust op twee pijlers: het geweldsmonopolie van de staat en volledige vrijheid van meningsuiting. Tuig, noemde hij Mous.

De consternatie in Neushoorn had alles te maken met de moord op een journaliste in Malta, zes maanden geleden. Daar was het een autobom, hier een waterpistool. In Leeuwarden is de democratie beter verankerd dan in Valletta. De twee culturele hoofdsteden van Europa verschillen in alles. Maar in beide staat de vrijheid van meningsuiting op het spel. Dus is het zaak om alert, uitgesproken en waakzaam te zijn. Daar en hier.

Daphne Caruana Galizia, de bekendste journalist van Malta, ontmaskerde de corruptie en het machtsmisbruik van mafiosi, zakenmensen en politici. Haar blog trok meer lezers dan alle landelijke kranten samen. Ze had vijanden in hoge kringen. Diezelfde mensen zijn nu verantwoordelijk voor het onderzoek naar de bomaanslag. Dunja Mijatović, mensenrechten-commissaris bij de Raad van Europa: ,,Zes maanden na de moord lijkt het er niet op dat de Maltese autoriteiten enige vooruitgang boeken in het vinden van de opdrachtgevers.’’

De internationale schrijversorganisatie PEN publiceerde zondag een woedende brief aan de Europese Commissie. Omdat het onderzoek niet opschiet. En omdat Jason Micallef, voorzitter van de raad van toezicht van Valletta 2018, het tijdelijk monument voor Galizia wil verwijderen. Als voormalig secretaris-generaal van de regerende Labour Party maakt hij deel uit van de kringen die zij onder vuur nam.

,,Europese cultuur’’, schrijven Margaret Atwood, Salman Rushdie en honderden andere auteurs, ,,omvat ook de vrijheid om machthebbers te bekritiseren, bespotten en onderzoeken. De voorzitter van de Culturele Hoofdstad van Europa zou dat recht moeten beschermen, niet bedreigen.’’

Dinsdag werd ook The Daphne Project gelanceerd: 18 media uit 15 landen, waaronder The Guardian, Reuters en Le Monde, gaan samen het werk van Galizia voortzetten. Omdat de vrijheid van meningsuiting in Europa onder druk staat. In Slowakije werd journalist Ján Kuciak vermoord. In Polen en Hongarije worden de media gelijkgeschakeld. In Spanje en Frankrijk leiden anti-terreurwetten tot censuur. De nieuwe coalitie begrijpt: in tijden van crisis neem je stelling. Je reikt over je grenzen heen.

In dat klimaat klonk Van Bekkums eerste reactie ouderwets in zijn Nederlandse neutraliteit: ,,Het wordt nu superpolitiek en daar branden we onze vingers niet aan.’’ Onhandig uitgedrukt, erkende hij woensdagavond. Hij nam ter plekke afstand van Micallefs woorden, net zoals gemeente en provincie dat intussen hebben gedaan. Hij wil dat de Europese Commissie tempo afdwingt in het onderzoek naar de moord. LF2018 publiceerde een ravenzwart gedicht van Eeltsje Hettinga. Friese kunstenaars gaan het monument voor Galizia in hun werk opnemen. Vonne van der Meer van PEN Nederland kwam kritisch naar Leeuwarden, maar accepteerde Van Bekkums uitleg.

Dit was een wake-up call. Niet alleen Van Bekkum, de hele organisatie van LF2018 is wakker. Vrijheid van meningsuiting bescherm je niet in stilte en neutraliteit. ,,Oorverdovend”, twitterde CDA-Kamerlid Pieter van Omtzigt. Is nu ook de hele Friese kunstsector wakker? ,,We hebben het in Nederland te goed’’, zei Afshin Ellian tijdens IepenUP Live. ,,We zijn verwend. Het is tijd voor bezieling.’’

Draag de titel Culturele Hoofdstad van Europa met verve. Voor Friesland, voor Nederland en voor Europa. Het hele continent is je horizon. Reik over je grenzen heen. Kunst en politiek vallen in deze explosieve tijden niet categorisch te scheiden. Zeker als de vrijheid van meningsuiting in dit Europa een zaak van leven of dood is geworden.

Matthea de Jong en Chris Keulemans zijn programmamakers IepenUP en RESIST onderdeel hoofdprogramma LF2018

Toon reacties

Mis niets van het regionale nieuws. Ontvang onze dagelijkse nieuwsupdate, helemaal gratis.

Meer dan 22.249 nieuwsbriefabonnees

Je kunt je op elk moment weer uitschrijven

Lees hier ons privacy statement