Opinie: Afstand houden als een slechte grap

Indiase arbeiders en dagloners staan in de rij voor een voedseluitdeling in New Delhi. FOTO EPA

Sociale afstand houden, een lockdown – de mogelijkheden zijn niet voor iedereen gelijk. Voor sommige mensen is het een existentieel dilemma. Honger of het virus.

De lockdown of wat daarvoor doorgaat in de ontwikkelde landen is geen verrassing. In China, Europa en de Verenigde Staten worden de moeilijkheden van de isolering thuis bepaald door het inkomen: de rijken ‘isoleren’ zich beter dan de armen. De strijd tegen Covid-19 geeft het sociale profiel van onze samenlevingen weer. Een kwestie van vierkante meters in huis en de situatie van de volksgezondheid. Maar in het Zuiden, in die wereld die we niet meer de Derde Wereld noemen, kan de lockdown een existentiële kwestie zijn: een zaak van leven of dood.

Tot voor kort gaf het virus de voorkeur aan de meest bloeiende economieën. Vertrokken uit de tweede modiale economische macht China om de eerste mondiale economische macht de Verenigde Staten te veroveren, na Europa in zijn vizier te hebben gehad. Hoe zal de situatie worden in India, in het Midden-Oosten, in Afrika waar het virus zich nu manifesteert? Een ziekte zonder een vaccin, onbekend, zeer besmettelijk, die we op dit moment alleen maar weten te bestrijden met isoleringsmaatregelen en het ‘sociale afstand houden’... ,,Een potentiële welhaast bijbelse tragedie”, zegt Mario Draghi, de vroegere voorzitter van de Europese Centrale Bank (ECB), want in de metropolen en de sloppenwijken van het Zuiden lijkt de isolering en de sociale afstand het meest op artillerie zonder granaten.

India

India isoleert 1,4 miljard personen. De regering-Modi stuurt tienduizenden migranten-arbeiders terug naar dat miserabele Indiase platteland, waar de gezondheidszorg nauwelijks nog iets voorstelt. In het rijke door het virus geteisterde Noord-Italië zijn er vier artsen voor 1000 inwoners, in India nog geen één. De Indiase politie slaat er op los bij mensen die zich buitenshuis bewegen. Maar voor honderden miljoenen mensen in India is de gedwongen isolering thuis met een verbod om buitenshuis te werken, een existentieel dilemma: honger of het nieuwe coronavirus. Zij kiezen noodgedwongen voor het virus.

Isolering thuis, sociaal afstand houden, alle twee uren handen wassen... allemaal maatregelen die helemaal niets betekenen voor de verdoemden tussen de verdoemden: de vluchtelingen, volgens de Verenigde Naties een 30 miljoen personen. De vluchtelingen vormen een ‘land’ van witte tenten en bunkers waar de kwetsbaarheid voor het virus het grootst is. In de Palestijnse Gazastrook van 40 kilometer zijn 2 miljoen mensen geïsoleerd. In Libanon, in Jordanië, in Syrië, in Turkije en op het Griekse eiland Lesbos worden honderdduizenden op elkaar gepakte vluchtelingen meestal zonder water en elektriciteit ‘geïsoleerd’. Voor vluchtelingen is daar het ‘sociaal afstand houden’ een slechte grap.

Afrika

Hoewel relatief lang gespaard, wordt nu ook Afrika door het virus getroffen. Abiy Ahmed, premier van Ethiopië, sloeg in de Financial Times van 25 maart alarm: op het Afrikaanse continent is toegang tot de meest elementaire gezondheidsvoorzieningen nog altijd een uitzondering. Regelmatig handen wassen is een onbereikbare luxe voor de helft van de bevolking die geen stromend water heeft. Het ‘sociaal afstand houden’ heeft weinig zin omdat Afrika een buitengewoon sterk gemeenschappelijk leven kent.

De Nobelprijswinnaar van de vrede en vrouwenarts Denis Mukwege zegt dat sociale isolering onmogelijk is: mensen moeten werken om ’s avonds te kunnen eten. Het is hetzelfde probleem als in India: honger of het virus. Als het virus Afrika treft, heeft dit continent exceptionele internationale hulp nodig, wil het rijke Westen niet vanuit Afrika een tweede golf van Covid-19 ondergaan.

Dezelfde woorden van de Verenigde Naties in New York: ,,De armen niet helpen zou getuigen van grote onvoorzichtigheid, want het virus verbreidt zich verder over de hele wereld. Het op zichzelf terugtrekken, poorten sluiten en prikkeldraad, kortom de reflex om je van alles af te sluiten, hetgeen men hier en daar ziet gebeuren, is de ergste van alle reacties. Uit eigenbelang moet er gedeeld worden.”

Vaccin

De optimistische maar realistische gok is een snelle ontdekking van een vaccin. De mondialisering heeft een koppeling van laboratoria in de hele wereld mogelijk gemaakt. Ik heb een redelijke hoop dat de internationale gemeenschap een oplossing vindt voor het brevet-probleem en zo elke beperking van het gratis reproduceren van dit vaccin opheft. De stichtingen van Bill Gates en Bill Clinton kunnen hier een belangrijke rol spelen.

Het probleem is de bereidheid van met name de machtigste staten om samen te werken. De Verenigde Staten van Donald Trump hebben het systeem van de Verenigde Naties vaarwel gezegd en flink gesneden in de budgetten van internationale hulp. Op zoek naar een dominerende invloed op de zaken in de wereld, investeert China in de daardoor vrijgekomen ruimte. Europa heeft moeite om de gelederen te sluiten….

Het virus wacht niet, het mondialiseert zich snel.

Jan de Boer – oud-Leeuwarder – is publicist en woont in het Franse Limoux.

menu