Museum is rots in onzekere tijden

Bezoeker van de tentoonstelling 'Wij Vikingen' in het Fries Museum in 2019. FOTO RUBEN VAN VLIET

We staan aan de vooravond van de Nationale Museumweek. Juist in deprimerende tijden als deze kunnen musea het gevoel van worteling en verbondenheid versterken.

Het is weer Nationale Museumweek. Een beetje ironisch wel, in deze deprimerende periode. Komende week mogen een paar gelukkigen onder meer het Fries Museum weer even bezoeken, maar verder zijn we al sinds half december gesloten.

Het gaat ons als makers aan het hart om onze prachtige nieuwe tentoonstellingen niet met het publiek te kunnen delen. Zelf verlang ik ook naar het ronddwalen in een museum, net zozeer als ik cafés en festivals mis. En misschien zijn musea in tijden van crisis wel juist extra van belang.

Voor mij raakt een museumbezoek aan de behoefte die ook wordt vervuld door samen te dansen of gesprekken te voeren in de kroeg: verbinding. Maar dan niet met bevriende generatiegenoten, maar met mensen uit een andere tijd of plaats. Geen overbodige luxe in een periode waarin eenzaamheid wel de nieuwe volksziekte wordt genoemd. In 2017 voelde de helft van onze ouderen zich eenzaam, en recent onderzoek van I&O Research laat zien dat dit probleem tijdens de pandemie nog verder gegroeid is, ook en vooral onder jongeren.

Troostend gevoel

Wellicht helpt het om te beseffen dat niemand werkelijk alleen is. Toen ikzelf als gedeprimeerde puber eens vertwijfeld raad zocht bij mijn vader, verzekerde hij me dat ik niet alleen sta, maar dat een navelstreng me verbindt aan mijn moeder, en aan haar moeder, en aan háár moeder. Als een schakel in een lange keten, verbonden met de mensen die me voorgingen.

Dit troostende gevoel heeft me nooit meer helemaal verlaten. Als je met historisch besef naar je eigen bestaan kijkt, realiseer je je dat je deel uitmaakt van iets groters. Kennis van de geschiedenis helpt om de waan van de dag te relativeren en geeft vaste grond onder de voeten. ,,A people without knowledge of their past […] is like a tree without roots’’ , zei de Amerikaanse burgerrechtenactivist Marcus Garvey al.

Musea kunnen met de tastbare sporen van het verleden dit gevoel van worteling en verbondenheid versterken. Als museumsector zijn we dan ook bij uitstek in staat om mensen houvast te bieden in een onzekere wereld.

Schatkamer

We zien er reikhalzend naar uit dat iedereen de deuren van onze musea weer kan komen platlopen om deze troost te ervaren. Maar zelfs zonder bezoekers is een museum van waarde. Vormen tentoonstellingen de sprankelende etalage van het museum, achter de schermen bevindt zich ook nog eens een enorme schatkamer.

Met het Fries Museum alleen al beheren we maar liefst 240.000 voorwerpen, van middeleeuwse mantelspelden tot doopjurken en van schilderijen van Alma-Tadema tot negentiende-eeuwse foto’s, waarvan vele nu online te ontdekken zijn. Stuk voor stuk unieke voorwerpen die een verhaal vertellen over wie wij zijn, en die we met veel zorg voor toekomstige generaties onderzoeken en bewaren. Niet voor niets staat de Museumweek in het teken van dit culturele kapitaal van ons allemaal, ‘ons échte goud’.

Vergelijk het met de wereldzadenbank op Spitsbergen, een soort Ark van Noach waar zaden van zoveel mogelijk plantenrassen worden opgeslagen om het einde der tijden te doorstaan. Nu markeert corona wel niet de apocalyps, maar we mogen ons toch gelukkig prijzen dat musea ervoor zorgen dat ook ons culturele erfgoed de stormen van de geschiedenis doorstaat.

Rots in de branding

De allereerste gasten van het Fries Museum arriveerden in april 1881 per paardenkoets, in hoge hoed en korset. Ze bezochten het museum bij olielampen of gaslicht, en er was nog geen telefoonaansluiting. Precies 140 jaar, een Boerenoorlog, de Spaanse griep, twee Wereldoorlogen en een coronapandemie later is het museum nog steeds een rots in de woelige branding van de tijd. Een geruststellend idee.

Femke Haijtema is directeur Tentoonstellingen & Publiekszaken bij het Fries Museum en Keramiekmuseum Princessehof

Je kunt deze onderwerpen volgen
Opinie