‘Armoede is geen kwestie van eigen schuld, dikke bult.’  FOTO SHUTTERSTOCK

Maak Leeuwarders schuldenvrij

‘Armoede is geen kwestie van eigen schuld, dikke bult.’ FOTO SHUTTERSTOCK

Zaterdag was het Wereldarmoededag; een dag om stil te staan bij het armoedeprobleem.

Het is bijna niet te geloven, maar een op de vijf huishoudens in Nederland heeft risicovolle schulden. De laatste tijd is hier veel aandacht voor, het probleem wordt – eindelijk – onderkend.

Een arm huishouden heeft per maand een tekort van gemiddeld 217 euro. Veel huishoudens – 224.000 - moeten langer dan vier jaar rondkomen van een laag inkomen en dat aantal neemt sinds 2010 toe. In Leeuwarden groeit een op de negen kinderen op in armoede.

Dat probleem is niet een kwestie van ‘eigen schuld, dikke bult’, zoals wel eens gedacht wordt. Uit een onderzoek van de Erasmus School of Economics blijkt dat het uitmaakt waar je wieg stond, in welk deel van het land, in welk huis en ook of je een jongen of meisje bent.

Het beeld van de krantenjongen die miljonair wordt, vaak gebruikt als aansporing om je best te doen en je kansen te grijpen, wordt voor slechts een enkeling werkelijkheid.

In een rapport van DIVOSA (de club van directeuren van sociale diensten) uit 2018 staat, dat werken niet altijd de weg uit de armoede is. Het idee dat de problemen zich oplossen als je een baan hebt of als zzp’er aan de slag gaat, gaat vaak niet op. Was het maar zo makkelijk.

Dit probleem wordt door het handelen van schuldeisers eerder vergroot dan verkleind. Er is een hele industrie ontstaan om schulden te innen. Incassobureaus gaan soms zonder enige scrupules te werk en vragen hoge rentepercentages.

Nutsbedrijven schakelen bureaus in om bij betaalachterstand het geld binnen te halen. Verhuurders en verzekeraars doen dat ook, met snel oplopende administratiekosten. Het Centraal Justitieel Incasso Bureau weet wel raad met mensen die te laat hun boete betalen, net als de Belastingdienst. Schuldenaren komen van de regen in de drup of andersom.

Rond de schuldenproblematiek is een bont ‘circus’ ontstaan van schuldeisers, incassobureaus, (schuld)hulpverleners, bewindvoerders, kredietverschaffers, trajectbegeleiders en cursusaanbieders. Ieder doet dat - om in circussferen te blijven - met eigen ‘optredens’. En die kosten nogal wat.

Econome Barbara Baarsma stelt dat jaarlijks tot 17 miljard euro ingezet wordt om ruim 3 miljard aan problematische schulden te innen. ,,De schuldafhandeling is nu zo ingericht dat we er vijf tot zes jaar over doen om van die 3 miljard aan schulden maar 300 miljoen daadwerkelijk te innen’’, aldus Baarsma. Zolang zitten die huishoudens in diepe armoede, met hogere zorgkosten, een groter ziekteverzuim en een lagere arbeidsparticipatie. Dit systeem lost voor de mensen met schulden niets op, maar levert anderen veel werk en geld.

Tegenprestatie

Kijkend naar de schuldenproblematiek, naar de oorzaken, de ellende, het circus om het op te lossen, vroegen wij ons af: wat nou als je de schuld helemaal kwijtscheldt, zodat de betreffende persoon of het huishouden met een schone lei kan beginnen?

Gewoon kwijtschelden zonder voorwaarden? Kan dat? Ja. Het blijkt zelfs al op grote schaal, in verschillende situaties, te gebeuren - puur door maatschappelijke en politieke keuzes.

Zo steunt de overheid tijdens de coronacrisis veel organisaties, bedrijven en burgers, zonder terugbetalingsverplichtingen. De miljarden euro’s worden ‘om niet’ verstrekt, omdat de overheid lucht wil geven en de gedupeerden niet extra wil belasten.

En in Den Haag opereert het SchuldenLab070, een samenwerkingsverband van private en publieke partijen dat met verzameld kapitaal van bedrijven, banken en vermogensfondsen schulden opkoopt en overneemt. De gemeente maakt een deal met de schuldenaren: voor het schuldenvrij maken wordt een tegenprestatie gevraagd, zoals een traject naar school, vrijwilligerswerk of een baan.

Oplossen van schulden is een verdienmodel geworden

Wij constateren dat het oplossen van schulden een verdienmodel is geworden, een verdienmodel van zo’n 14 miljard euro met zeer bescheiden resultaten. Het levert de maatschappij geld op als de schulden worden kwijtgescholden en een groot deel van de hulp- en inningskosten overbodig wordt.

Wij denken dat er nu in Leeuwarden een politiek en sociaal klimaat bestaat, waarin er ruimte is voor de door ons voorgestelde radicale aanpak van de schuldenproblematiek.

Wij realiseren ons dat deze nieuwe aanpak getoetst moet worden. Niet alleen op de effecten van de schuldenloze kwijtschelding maar ook op het proces daaromheen en de kosten ervan. Zichtbaar moet worden wat de ‘winst’ is voor de aanvragers, voor de schuldeisers, voor de kapitaalverstrekkers en voor de maatschappij als geheel.

Wij zouden een proef in Leeuwarden willen, met een beperkte doelgroep en schaal. Over de vorm, organisatie en wijze van werken moet natuurlijk afstemming worden bereikt. Uiteraard zal ook bekeken moeten worden hoe je voorkomt dat mensen – opnieuw – in de schulden komen te verkeren.

Alef Dekker, Nanne de Jong en Piet Meerdink zijn initiatiefnemers van #SchuldenvrijLWD.

Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct