LC-Klimaatdebat: de aarde 2 graden warmer, is dat erg?

Waar de één zijn daken vult met zonnepanelen, denkt de ander dat het zo’n vaart niet loopt. Onderwijl kijkt iedereen naar Den Haag voor een antwoord op de vraag: ,,Wat gaat de energietransitie mij kosten?’’

Tijdens het LC Klimaatdebat, aanstaande woensdag, wordt geprobeerd op die vraag te beantwoorden. Als voorzet belichten klimaatjournalist Marcel Crok en wetenschapper Pier Vellinga twee kanten van de klimaatmedaille. De aarde twee graden warmer, is dat erg?

Ja

,,Elke dag valt er meer zonne-energie op de aarde dan wij in een heel jaar opmaken. Alle mensen, planten en het overige biologische leven samen gebruiken minder dan één honderdste van wat de zon de aarde geeft. Er is genoeg voor iedereen als we het slim gebruiken. De geschiedenis laat zien dat wij mensen steeds weer wat nieuws bedenken om verder te kunnen. Eerst was het schoon drinkwater dat het mogelijk maakte met meer mensen in de stad te leven. Later waren het steenkool, olie en gas die ons een nieuwe golf van ontwikkeling hebben gebracht.

In de landbouw hebben kunstmest, insecticide en waterdrainage een enorme verhoging van de voedselproductie gegeven. Zoveel zelfs dat er nu jaarlijks meer mensen overlijden aan overgewicht dan aan de honger. Dat alles heeft ook een prijs: de grondstoffen raken een keer op en de kwaliteit van de lucht het water en de bodem zijn sterk achteruitgegaan met grote verliezen voor de natuur. Door onze activiteiten warmt de aarde te veel op en sterven veel diersoorten uit. Dit is ook voor onze soort een bedreiging. Het moet anders. Het is duidelijk tijd voor een nieuwe golf. Als je goed kijkt is die al begonnen.

LC-klimaatdebat

De Leeuwarder Courant organiseert 17 oktober samen met de Friese Milieu Federatie een debatavond over het klimaatakkoord en de energietransitie. We zoeken een antwoord op de vraag: ,,Wat gaat mij dat kosten?’’ Klimaattafel-voorzitter Ed Nijpels is er, de zaal wordt uitgenodigd hem met Friese suggesties en ideeën weer naar Den Haag te sturen. Andere sprekers zijn Biense Dijkstra (Bouwgroep Dijkstra Draisma) en Marga Waanders van Ús Kooperaasje. Locatie is het LC-gebouw in Leeuwarden. Aanmelden kan via https://voordeel.lc.nl/actie/klimaatakkoord

Forse milieu-investeringen hebben water en lucht de afgelopen 30 jaar flink veel schoner gemaakt. Maar de sluipende, minder zichtbare, verandering van het klimaat en de achteruitgang van de natuur, die is alleen maar erger geworden de afgelopen 30 jaar. Denk aan de warme zomers en warme winters en aan de 75 % vermindering van insecten en weidevogels. Zien we het niet of willen we het niet zien. We hebben al heel veel jaar geen Elfstedentocht. In Portugal was het afgelopen zomer 50 graden Celsius. Het voorjaar begint enkele weken eerder het gras groeit sneller maar het is ook veel stiller in de weilanden, dat kun je niet gemist hebben.

Hoe hebben we het zover laten komen? Nederland kan dit soort grote problemen niet alleen aan. Dat is waar, maar het is nu andersom. Andere landen, zoals Duitsland, Denemarken Engeland en Zweden doen er veel meer aan dan wij. Het is nu dertig jaar geleden dat kennis over klimaatverandering naar buiten werd gebracht door organisaties zoals het KNMI. Dertig jaar geleden werden de eerste politieke conferenties gehouden om afspraken te maken over maatregelen. Er zijn ook maatregelen genomen, maar de emissies bleven wereldwijd stijgen. In Nederland bleven ze nagenoeg op hetzelfde niveau. Maar dat is beslist niet genoeg. We kunnen de opwarming pas stoppen wanneer de netto emissies wereldwijd naar nul gaan. Dat wil zeggen wanneer we stoppen met fossiele brandstoffen en wanneer we voedsel produceren op een manier waarbij er net zoveel broeikasgassen worden opgenomen in de bodem als er vrijkomen van grond en dieren. Daar zijn we nog lang niet.

Het klimaat is ondertussen flink aan het veranderen. De gemiddelde temperatuur in Nederland is ruim twee graden hoger dan voorheen. Het regent over het jaar gemiddeld ongeveer 30 procent meer. De zeespiegel wereldwijd stijgt twee keer zo snel als in 1990. In Florida met 0,5 cm per jaar, langs de Noordzee is het nog met 0,2 cm per jaar. De komende jaren zal deze stijging veel sneller gaan, dat is vrij zeker. De ijskappen op Groenland en Antarctica zijn begonnen met smelten dat is moeilijk terug te draaien. Voor als het tegenzit met vermindering van broeikasgassen gaan de verwachtingen van het Deltaprogramma tot meerdere meters zeespiegelstijging nog deze eeuw.

Ondertussen komen er steeds meer oplossingen voor het verminderen van broeikasgassen. Zonnepanelen worden jaarlijks goedkoper en leveren steeds meer op. De kosten van windenergie gaan jaar op jaar omlaag. Vooral wind op zee heeft grote mogelijkheden. De circulaire economie opent nieuwe mogelijkheden. Een leven met minder vlees is gezonder voor ons en zeker ook voor de aarde. Biologische voeding brengt minder schade aan de natuur en de productie per hectare is nauwelijks minder wanneer je blijft leren van de boeren die dit al lukt.

De aarde en de natuur zijn rijk en de mogelijkheden om in harmonie met de natuur voedsel te produceren en energie op te wekken staan nog maar aan het begin. Als we er slim en duurzaam mee omgaan is ruim genoeg voor ons allemaal. Mààr, we moeten niet te lang wachten en uitstellen. Bedrijven, burgers en overheden moeten niet “meestribbelen” maar actief de leiding nemen op eigen gebied.

We zien de klimaatschade jaarlijks oplopen en we zien het toenemende verlies aan natuur. Omdat we zolang hebben gewacht wordt het steeds duurder om de bocht te nemen. Duurzame ontwikkeling vraagt inderdaad forse investeringen van de overheid, bedrijven en burgers, maar het zijn investeringen die ons tegelijkertijd een nieuwe en een schonere welvaart brengen.

Kan niet ligt op het kerkhof en wil niet ligt er naast, zo zei mijn vader altijd.''

Pier Vellinga (1950), geboren in Nijland. Emeritus hoogleraar klimaatverandering Universiteit Wageningen en Vrije Universiteit. Nu portefeuillehouder Water en Klimaat bij de Waddenacademie, voorzitter bestuur van de Stichting Urgenda (organisatie voor innovatie en duurzaamheid), voorzitter van de Raad van Toezicht van Kening fan ’e Greide en voorzitter van de Raad van Commissarissen FMO Bank Den Haag. Woont in de Betuwe.

Nee

,,Toen ik in 2009 research deed voor mijn boek De Staat van het Klimaat sprak ik in Boulder, Colorado, onderzoeker Mickey Glantz. Hij vertelde over de beginjaren van het VN-klimaatpanel IPCC, eind jaren tachtig. Hij was gevraagd mee te werken aan het eerste IPCC-rapport. Natuurlijk, zei hij, er zullen door de klimaatverandering winners en losers zijn. Nee, antwoordde de IPCC’er gedecideerd, er zijn alleen maar losers. Oh, zei Glantz, staan jullie er zo in. Hij bedankte voor de eer.

Aan die anekdote moest ik denken toen er begin deze week een nieuw IPCC-rapport verscheen. De boodschap hiervan is met één zin samen te vatten: 1,5 graad opwarming is minder erg dan 2 graden. Maar beide zijn erg, volgens het IPCC, en we moeten hemel en aarde gaan bewegen (lees: in 2050 alle fossiele brandstoffen vervangen hebben) om dat te voorkomen.

Het IPCC laat echter na om een eerlijk beeld te schetsen van zowel de klimaatverandering zelf als de mogelijke oplossingsrichtingen.

Eerst die klimaatverandering zelf. Ja er is opwarming sinds pak ‘m beet 1850 en ja de CO2-concentratie is gestegen, vooral na de Tweede Wereldoorlog. En ja, het is aannemelijk dat een deel van de opwarming veroorzaakt is door die CO2-toename. Maar is dat een probleem?

De start van de industriële revolutie viel samen met het einde van wat wel de Kleine IJstijd wordt genoemd, de periode van pakweg 1300 tot 1850, waarin gletsjers op aarde zich massaal uitbreidden. Er is een dataset – BEST geheten – die laat zien dat we op land al twee graden opwarming te pakken hebben. Waar is de verwachte catastrofe? Nergens. Sterker nog, er is een prima case te maken dat het beter met de mensheid gaat dan ooit tevoren. Ondanks een spectaculaire bevolkingsgroei zijn we rijker dan ooit, worden we ouder, hebben we meer te eten, hebben we meer vrije tijd en kunnen we vaker en verder reizen. Waar hebben we die voorspoed aan te danken? Aan technologische ontwikkelingen, mede mogelijk gemaakt door fossiele brandstoffen. Zou het echt zo zijn dat nog een half graadje erbij tot grote problemen gaat leiden?

Het IPCC schrijft ook nu weer in de samenvatting dat weersextremen toenemen, maar het laat na te vertellen wat in het volledige rapport wel staat, namelijk dat de belangrijkste extremen (vanuit het oogpunt van schade), zoals orkanen, overstromingen en droogte, aantoonbaar niet zijn toegenomen. Wat zeg je? Ja, u leest het goed. En het aantal slachtoffers door extreem weer is de afgelopen eeuw zelfs met meer dan 95% afgenomen, ondanks de bevolkingsgroei. Wederom het gevolg van onze toegenomen welvaart. Rijken kunnen zich nu eenmaal beter wapenen tegen extremen dan armen.

Er is ook steeds meer bewijs dat het klimaat aanzienlijk minder gevoelig is voor broeikasgassen dan de computermodellen van het IPCC suggereren. Dat is goed nieuws en betekent dat ons veel minder opwarming te wachten staat dan de doemscenario’s van het IPCC voorspellen. Maar hierover is niets te vinden in de samenvatting van het IPCC.

Door het krampachtige frame dat we onder de 2 graden of liefst onder 1,5 graden moeten blijven, en op basis van slecht presterende klimaatmodellen, worden we door overheden gedwongen om alle fossiele brandstoffen liefst ‘morgen’ af te schaffen. Tegen zo ongeveer elke prijs. Dat is het kind met het badwater weggooien. Dat is een patiënt met een verkoudheid een chemokuur voorschrijven.

Hoe groot die uitdaging is? We zullen wereldwijd iedere dag tot aan 2050 1 à 2 moderne kerncentrales moeten openen, 12.000 in totaal. Momenteel staan er wereldwijd ruim 400. Doet u het liever met wind, dan heeft u iedere dag 1500 nieuwe windmolens nodig met een capaciteit van 2 MW. Denkt u dat dat haalbaar is?

Alles wijst erop dat klimaatverandering zeker de komende decennia geen grote gevolgen zal hebben voor het leven op aarde. Verder in de toekomst kijken op basis van de huidige rammelende klimaatmodellen is zinloos. Die modellen hebben geen enkele voorspellende waarde. Rijke landen kunnen zich prima verweren tegen extremen en aanpassen aan eventuele veranderingen. Arme landen kunnen beter zo snel mogelijk rijk worden. En het IPCC kunnen we – zeg ik met enige spijt - beter zo snel mogelijk afschaffen.''

Marcel Crok (1971) is wetenschapsjournalist en schreef het boek De staat van het Klimaat. Hij studeerde scheikunde in Amsterdam en Leiden. In 2005 publiceerde hij een groot en kritisch verhaal over de ‘hockeystickgrafiek’. Dit verhaal maakte veel reacties los en sindsdien volgt hij het klimaatdebat op de voet. In 2017 publiceerde Crok samen met zes andere journalisten het boek Ecomodernisme, Het nieuwe denken over groen en groei.

Toon reacties

Mis niets van het regionale nieuws. Ontvang onze dagelijkse nieuwsupdate, helemaal gratis.

Meer dan 22.249 nieuwsbriefabonnees

Je kunt je op elk moment weer uitschrijven

Lees hier ons privacy statement