Kunst en cultuur, ze staan niet bovenaan het prioriteitenlijstje van de boven ons gestelden. Tenminste niet als het gaat om openstellen na maanden van corona-beleg. Het mooie dvd’tje van minister Hugo de Jonge, dat kan altijd nog, en verder is het behelpen. We mogen blij zijn dat we ein-de-lijk weer eens die bibliotheek in mogen.

Wat zegt dat en hoe schadelijk is het? Eerst even dit: kunst en cultuur, ze worden vaak in één adem genoemd, maar het gaat niet helemaal om hetzelfde. Dat onze mailbox cultuur@lc.nl heet en die van onze zusterkrant Dagblad van het Noorden kunst@dvhn.nl, dat zegt niks.

Cultuur, dat is het geheel van waarden en normen, de optelsom van bezigheden, van datgene wat ons mens maakt. Dat kan van alles zijn, en dat verschilt ook, subtiel of niet, van plek tot plek. Vandaar even een korte omweg. Spoiler: cultuur kan levens redden.

Vast in de modder, op een Albanese berg

Ik moet nog vaak denken aan die dag, nu net twee jaar geleden, dat we met onze gehuurde fourwheeldrive vast kwamen te zitten in de modder, hoog op een Albanese berg. Het duurde niet lang voor we werden omringd door een stel boeren die, dat wisten we zeker, niet zouden rusten eer we weer op weg zouden zijn. En zo ging het, na uren fanatiek duw- en sleepwerk.

Een dame die ik per toeval aan de telefoon kreeg, van een camping honderden kilometers verderop, fungeerde als tolk en had ook al de politie ingeschakeld. Dat bleek toen we even verderop, nog steeds levensgevaarlijk glibberend over die modderige berghellingen, ineens drie mannen zagen.

Gemene struikrovers dacht ik, maar niks

Gemene struikrovers dacht ik eerst, want zo is de reputatie van de mensen daar. Maar niks: ze waren gestuurd door de politie in hoofdstad Tirana om ons door de modder te loodsen. De volgende ochtend kwam een agent beleefd aan onze hotelkamer, tientallen kilometers verderop, informeren of alles goed was.

Die extreme en efficiënte hulpvaardigheid en gastvrijheid, dat hoort bij de kanun , zoals het Albanese waardensysteem heet. Dat is dus ook cultuur. En wat waren we er blij mee, een vorm van cultuur die wellicht ons leven gered heeft. Niet dat er geen schaduwzijde aan zit. Tot die kanun behoort ook de bloedwraak, en diezelfde efficiëntie kwam dictator Enver Hoxha goed van pas toen hij, met hulp van datzelfde politie-apparaat, decennialang het Albanese volk onderdrukte.

Was ik een groot schrijver...

Goed, dat is dus cultuur, en geen pandemie of kunsthatende overheid die zoiets eronder krijgt. Kunst, dat is net even wat anders: de autonome, esthetische reflectie op de werkelijkheid. Was ik een groot schrijver, en ik had een lofdicht gerijmd over onze avonturen in de Albanese bergen en de schoonheid van het meisje dat ons na afloop in de eenvoudige herberg koffie inschonk, dan was dat kunst geweest. En niet om mij, maar dat is dan wel even kwetsbaarder.

Cultuur heeft dus altijd schaduwzijden, ook het mienskipsdenken waarmee Friesland, in het verhaal van Culturele Hoofdstad en nu Arcadia, zo doordrenkt is. Maar zoals die boeren met vereende krachten, en een imposante tractor, onze fourwheeldrive uit de modder trokken, zo zullen we ook het Friese culturele leven weer vlot krijgen. Met zijn allen.

En dan kunnen we daar misschien weer kunst van maken.


Je kunt deze onderwerpen volgen
Opinie
Column
Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct