‘Er zou in het Drents-Friese Wold bijvoorbeeld weer ruimte zijn voor een vrij levende kudde wisenten.’

Handel lokaal met herstel van natuur

‘Er zou in het Drents-Friese Wold bijvoorbeeld weer ruimte zijn voor een vrij levende kudde wisenten.’ FOTO SHUTTERSTOCK

Als we bereid zijn de natuur dichtbij weer meer de ruimte te geven, waaraan mogen we daarbij dan denken?

Het is vandaag de dag van de natuur. Wij weten dat het er slecht voor staat met de natuur in Nederland, wereldwijd en ook dicht bij huis, in Friesland. Stel je fietst of wandelt je dorp of stad uit. Dan ben je al gauw te midden van veel groen. Het is wel een beetje monotoon groen; er is weinig biodiversiteit.

Als je al wat ouder geworden bent, dan heb je nog weet van veel vogelgeluiden boven het grasland – kieviten, grutto’s, scholeksters en veldleeuweriken – en zie je in de beelden van je herinnering gele en gewone kwikstaarten en hazen, wegschietend tussen het hoge gras, dat niet alleen maar groen is, maar vol met bloemen in allerlei kleuren staat.

Dat is niet meer. Maar onze herinnering maakt duidelijk wat het is als er gesproken wordt over verschraling of verarming van natuur en biodiversiteit. Daarbij moeten wij bedenken dat ook onze eigen herinnering aan het platteland van onze jeugd met veel soorten aan planten en dieren, ons enigszins voor de gek houdt. Immers, ook in onze jonge jaren was die natuur al behoorlijk aangetast; en onze ouders en grootouders hebben weet gehad van een nog weer veel rijkere natuur.

Ideaal natuurplaatje

Elke generatie heeft een ideaal ‘natuurplaatje’ uit zijn jeugd dat weer armer is aan soorten dan het ‘plaatje’ dat de generatie van daarvoor met zich mee droeg. Dat heet het shifting baseline syndrome .

Zo leefden er in de tijd van Napoleon in Nederland – en ook in Friesland – wolven. Rond het jaar 1200 waren er nog elanden en rond het jaar 800 liepen er hier nog bruine beren vrij rond. Deze diersoorten zijn een soort iconen, die staan voor een bijpassende variatie aan planten, dieren en landschappen.

Heel dit proces van verschraling en verarming van de natuur wordt door de mens veroorzaakt. In een tijdsbestek van meerdere eeuwen is hier in Nederland gebeurd wat er nu in veel kortere tijd plaatsvindt in Brazilië; het op grote schaal afbranden van het woud en omzetten in landbouwgrond vernietigt een enorme variatie aan levensvormen.

Rewilding

Is zoiets nu eenmaal onontkoombaar en onomkeerbaar? Nee, dat hoeft niet zo te zijn; het heeft alles te maken met de keuzes die wij mensen maken. Enkele decennia geleden was ook de otter uitgestorven in Nederland. Maar met menselijke hulp ontwikkelt zich nu weer een redelijke populatie.

Hetzelfde kan worden gezegd van de das en van de bever. En op eigen kracht keert nu ook de wolf weer terug. De natuur met heel haar biodiversiteit kan zich dus in veel gevallen nog herstellen. Zo’n proces van natuurherstel wordt wel aangeduid met rewilding ; daaromtrent heeft zich al een hele wetenschap ontwikkeld met bijvoorbeeld een leerstoel aan de Landbouwuniversiteit van Wageningen.

Willen wij de natuur met zijn biodiversiteit weer ruimte te geven? Als wij daarvoor niet alleen maar de derde wereld (Brazilië, Congo, Indonesië) willen laten ‘opdraaien’, maar bereid zijn om ook hier weer ruimte te geven aan een meer of minder complete natuur die hier hoort, waar zouden wij dan als eerste aan kunnen denken?

Wisenten

Het Drents-Friese Wold zou aan de Drentse kant weer gekoppeld kunnen worden aan het Leggelderveld en de natuur bij Dwingeloo. En aan de Friese kant aan de Compagnonsbossen en het Fochteloërveen. Dan zou er bijvoorbeeld weer ruimte zijn voor een vrij levende kudde wisenten en de wolf zou van hieruit tochten kunnen ondernemen.

Het natuurgebied van het Lauwersmeer zou met het aansluitende deel van de Waddenzee en met Schiermonnikoog als een eenheid beheerd kunnen worden en dat niet alleen voor vogels. Noord-Friesland buitendijks met het aansluitende wad en Ameland is ook als een eenheid te beheren, bijvoorbeeld met vrij levende runderen, paarden en edelherten. Wat een mooi gezicht zou het zijn als reeën en edelherten zich bij eb schoorvoetend wagen op het drooggevallen wad.

Dichter bij huis

De Ecologische Hoofdstructuur zou in Friesland versneld kunnen worden uitgevoerd, van het Lauwersmeer tot Lemmer. En wat zou er niet allemaal mogelijk zijn rond de combinatie van de Friese Meren, Gaasterland en het IJsselmeer?

Vermoedelijk kijken de meesten van ons met een gevoel van ontzetting en treurigheid naar de beelden van de oerwoudbranden in Brazilië. We zien maar wat graag dat er een einde komt aan die natuurvernietiging. Helaas kunnen wij daar weinig aan doen. Dichter bij huis kunnen we wel wat. Denk mondiaal, handel lokaal. Welke keuzes maken wij?

Jan van der Mark en Annemieke Poutsma zijn Friese plattelandsbewoners.

Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct