Gastvrijheid voor de vluchteling verrijkt ons

Vluchtelingen op het Griekse eiland Lesbos in de rij voor een nieuwe tijdelijke opvang na de brand in kamp Moria. FOTO EPA

Bouw aan een samenleving gebaseerd op menselijke waardigheid, solidariteit en gastvrijheid. Ook wij kunnen in situaties belanden dat we moeten loslaten en vluchten.

De brand in het vluchtelingenkamp Moria op Lesbos drukt ons weer met de neus op de feiten. Hoe gaan we om met mensen die alles moesten achterlaten om een nieuw bestaan te vinden? De aanwezigheid van vluchtelingen heeft christelijke gemeenschappen altijd uitgedaagd om Christus niet alleen in de vreemdeling te herkennen, maar om hem ook te ontvangen. Wat betekent dat in onze global village , een wereldgemeenschap verbonden door mondiale economie en ecologie? Solidair en gastvrij zijn is fundamenteel voor een ‘rijkere’ gemeenschap, hier en elders.

Wie vlucht, moet opnieuw op zoek. Moet zich afvragen wat het leven betekent. Welke betekenis zijn of haar bestaan op aarde heeft. Bestaande zekerheden moeten losgelaten worden, in de hoop nieuwe te vinden. Dat gaat niet vanzelf. Een opleiding uit het eigen land wordt in het gastland niet erkend, je moet weer vooraan beginnen. Ook de taal moet je nog leren.

Je opsluiten in jezelf en de groep van landgenoten is een risico. Zonder je eigen achtergrond te verloochenen, moet je daar uit zien te komen. Niet in jezelf blijven ronddraaien, maar loslaten om iets nieuws te vinden. Je afvragen waar en voor wie je van betekenis kan zijn. Vluchtelingen en migranten die een nieuw leven opbouwen, geven betekenis aan Jezus’ woorden: ,,Wie zijn leven verliest omwille van mij, zal het vinden.’’

Gemeenschappelijk huis

Toenemende tegenstellingen tussen arm en rijk vallen samen met een klimaatcrisis die vaak de armste bevolkingsgroepen treft. Die spiegel hield paus Franciscus ons voor in de ‘groene’ sociale encycliek Laudato Sí (2015). De aarde is gegeven als ‘gemeenschappelijk huis’ voor elke generatie.

'Zet angsten en vooroordelen opzij om de ander te dienen'

Vluchtelingstromen zijn een gedeelde verantwoordelijkheid. Op dit moment zijn meer dan 50 miljoen ontheemden hun land gedwongen ontvlucht. Conflicten vergroten dit aantal elk jaar in landen als Syrië, Ethiopië en de Democratische Republiek Congo. Natuurrampen veroorzaken miljoenen thuislozen in landen als Bangladesh, China, India en de Filipijnen. Vaak ontbreekt het de landen aan stevige instituties om getroffenen adequaat te helpen. Deze ‘intern ontheemden’ zijn de meest vergeten en verwaarloosde mensen van onze tijd.

Covid-19 vergroot deze ongelijkheid. Slaagt de wereldwijde gemeenschap er niet in hier iets aan te doen, dan blijven er mensen vluchten. Een probleem voor westerse landen, maar ook een verlies van mensen met intellect en competenties die in eigen land hard nodig zijn.

Gastvrij zijn

Echte gastvrijheid doet een beroep op ons en op de nieuwkomer. In een pauselijke brief ter gelegenheid van de Werelddag van Migranten en Vluchtelingen op 27 september benoemt Franciscus ‘werkwoorden voor gastvrijheid’. Hij roept op ‘te kennen om te begrijpen’. Neem tijd voor verhalen van de ander, dan groeit ook begrip. Alleen maar statistieken zien is een gevaar, ontdek mensen achter de cijfers. Ook pleit hij ervoor ‘om naaste te worden om te dienen’. Zet angsten en vooroordelen opzij om de ander met waardering te dienen.

Maar angst voor de vreemdeling neemt juist toe en is soms ook te begrijpen: in het land van aankomst doen zich moeilijkheden voor met vluchtelingen. Vaak door de beroerde toestand waarin ze terechtkomen en het uitzichtloze van hun situatie. Agressie en criminaliteit, ook onder migranten en vluchtelingen, ondermijnen dan het draagvlak bij de bevolking.

De christelijke aansporing aan ieder van ons is echter duidelijk. Bouw aan een samenleving gebaseerd op menselijke waardigheid, solidariteit en gastvrijheid. Bedenk dat ook wij in situaties kunnen terechtkomen dat we moeten loslaten, vluchten en opnieuw beginnen. Ik pleit niet voor naïviteit en het pamperen van migranten, maar voor waardige omgang met elkaar. Luisteren naar en samenwerken met vluchtelingen verrijkt ons: ‘ Share the Journey ’.

Mgr. Ron van den Hout, bisdom van Groningen-Leeuwarden. Referent Missie en Ontwikkelingssamenwerking van de Nederlandse bisschoppen. Bisschop Van den Hout is een van de sprekers op de manifestatie Share the Journey in de Groninger Der Aa-kerk, vrijdagmiddag.

Ex-vluchtelingen vertellen over het nieuwe leven dat zij in Noord-Nederland opbouwden: musici, ondernemers, zorgverleners. Het Groningse New Life Choir van Syrische vluchtelingen treedt op. De manifestatie is een initiatief van Cordaid en het bisdom Groningen-Leeuwarden. Toegang is vrij. Aanmelding vooraf via: www.cordaid.nl/groningen . Aanvang: 15.00 uur.