Een beeld moet een voorbeeld zijn

Het standbeeld van Piet Hein in Rotterdam-Delfshaven wordt schoongemaakt nadat het was beklad en besmeurd. Foto: "Pieter Stam de Jonge"

Mark Rutte, premier en historicus, heeft ongelijk. Hij zei vorige week naar aanleiding van de beeldenstorm: ,,Je kunt de geschiedenis niet wegwerken. Je kunt niet zeggen: haal het beeld weg, gooi het in de IJsselmeer en dan bestaat die geschiedenis niet meer.’’ ( LC 13 juni).

Maar het gaat er helemaal niet om om geschiedenis uit te wissen. De historie blijft echt wel bestaan als het beeld weg is. Wat er is gebeurd, blijft geboekstaafd. Het gaat erom dat bepaalde beelden aanstootgevend zijn.

Stel dat je altijd een beeld moet passeren van iemand die een familielid of voorouder heeft vermoord. Nou, dan wist ik het wel.

En beelden zijn niet per definitie heilig. Ze vormen vereringen van vrij willekeurige mensen die in een bepaalde periode belangrijk werden gevonden. Dat kan om een bijzondere prestatie zijn, maar dat hoeft niet. Veel beelden zijn juist opgericht in de tweede helft van de negentiende eeuw toen er behoefte was aan het creëren van een natiestaat. En dan kan zo’n ‘heldenfiguur’ als gemeenschappelijk symbool helpen het volk te verenigen.

Neem Jan Pieterszoon Coen die in de eerste helft van de zeventiende eeuw van zich deed spreken. Uit naam van de VOC (de eerste multinational) heeft hij duizenden eilandbewoners van Nederlands-Indië laten uitmoorden omdat ze de specerij-afspraken niet nakwamen (!). Terug in Nederland werd hij beloond voor zijn optreden in ‘de oost’. Maar een standbeeld kreeg hij pas in 1893 in zijn geboorteplaats Hoorn.

Zo zijn er in allerlei landen standbeelden van discutabele helden verrezen. Sommige zijn weer gesneuveld zoals dat van Stalin of van Saddam Hussein. Vinden we dat jammer? Niet echt. Wordt de geschiedenis uitgewist? Helemaal niet. We weten nog precies wie ze waren en wat ze deden.

Dit is geen vrijbrief voor het neerhalen van alle beelden. Integendeel. Mensen die belangrijk zijn geweest voor een land, kunst, wetenschap of sport zijn waardevol als historische ijkpunten en als inspiratiebron.

Maar aan herinneringen aan misdaden tegen de mensheid hebben we geen behoefte. Wel aan beelden van mensen die een morele heldendaad ter bevordering van de mens(elijk)heid hebben verricht, die hebben gestreden voor rechtvaardigheid en gelijke rechten, zoals Martin Luther King, Nelson Mandela, Florence Nightingale, Louis Pasteur, Aletta Jacobs. Mensen die een voorbeeld zijn voor iedereen, zwart en wit, arm en rijk. Die beklijven.

Philippus van der Meulen is redacteur Leeuwarder Courant

Je kunt deze onderwerpen volgen
Opinie
Opinie