De Spaanse griep sloeg in 1918 wreed toe op het Friese platteland. Twintigers en dertigers stierven op grote schaal en hun kinderen liepen ernstige trauma’s op.

Dit weten we uit familieboeken en krantenartikelen. Helaas ontbrak het in die tijd aan grondige verslaglegging. Historische bronnen over de griep in Friesland zijn schaars, merkte de LC -redactie, toen zij er in 2018 op wilde terugblikken.

Het is te hopen dat de historici van de toekomst de huidige pandemie beter in kaart brengen. Op het eerste gezicht lijkt dit makkelijk: onze tijd staat bol van cijfers en onderzoek. Toch kan die klus nog wel eens tegenvallen. De cijfers die wij onder ogen krijgen, vertellen namelijk lang niet het hele verhaal.

Terwijl de ‘oversterfte’ volgens landelijke berichtgeving voorbij is, vraag je je af: hoe erg was het eigenlijk in het afgelopen jaar? Wie de overlijdenscijfers van het CBS bekijkt, krijgt de indruk dat er in Friesland niets zeldzaams is gebeurd. De statistieken duiden voor onze provincie wel op buitengewone, maar niet op uitzonderlijke sterfte.

'Verschillende Friese sterfterecords in het afgelopen jaar'

Toch zijn er het afgelopen jaar wel degelijk sterfterecords gebroken in Friesland. Die vind je pas als je in de gemeentelijke cijfers duikt. De epidemie leidde namelijk niet tot een massieve sterftegolf, zoals bij de Spaanse griep. In plaats hiervan was er een lange reeks lokale besmettings- en overlijdenspieken

Neem de gemeente Dantumadiel, waar in januari 42 mensen overleden. Zo’n hoog dodencijfer binnen een maand tijd is in deze gemeente nooit voorgekomen sinds januari 2002, de startdatum van de Statline-cijfers bij het CBS. Net zo’n uitzonderlijk cijfer werd die maand geteld in Achtkarspelen, dat 47 sterfgevallen noteerde. Ook een maandrecord vormden de 63 doden die Smallingerland in januari betreurde. Heerenveen gaf in april vorig jaar 67 overlijdens door: eveneens een record.

De jonge gemeente Waadhoeke vestigde in maart dit jaar een nieuw maandsterfterecord van 61. Twee gemeenten tikten een eerder gevestigd dodenpiekcijfer aan. Het gaat hier om Harlingen en Weststellingwerf. De havengemeente betreurde in november 27 doden. In diezelfde maand piekte Weststellingwerf met 43 sterfgevallen. Verschillende andere gemeenten benaderden eerdere maandrecords, maar bleven er net onder.

Al die statistiek vraagt om verder onderzoek, want uiteraard is lang niet alle sterfte te wijten aan corona. Zijn de gemeentelijke recordcijfers te koppelen aan de gemelde uitbraken in zorginstellingen? Mogelijk wel, maar laat wetenschappers dit goed analyseren.

Verschillende Friese historische instellingen verzamelen al foto’s en ander materiaal, als basis voor corona-exposities en boeken in de toekomst. Hopelijk komt er ook professioneel historisch onderzoek op gang. De cijfers moeten gekoppeld worden aan de gebeurtenissen die zich buiten ons zicht in de bedden van ziekenhuizen en oudereninstellingen afspelen.

Al die statistieken vormen immers slechts de kille afgeleiden van het grote verdriet dat duizenden Friese gezinnen trof. En treft. lk droog cijfertje op de lijst herinnert aan een pake, beppe of ander familielid dat we zijn verloren.


Het commentaar is een dagelijkse rubriek waarin de Leeuwarder Courant reageert op actuele ontwikkelingen. Reageren? Gebruik de reactiemogelijkheid onder dit artikel of mail naar commentaar@lc.nl .

Je kunt deze onderwerpen volgen
Opinie
Commentaar
Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct