'De ouders zelf regelen de opvoeding van hun kinderen en kiezen een school die daar het best bij past.'

Doe de vrijheid van onderwijs niet weg

'De ouders zelf regelen de opvoeding van hun kinderen en kiezen een school die daar het best bij past.' FOTO ANP/REMKO DE WAAL

Grondrechten zijn er om de burgers te beschermen tegen de staat. Dat wordt nog wel eens vergeten in de discussies over de vrijheid van onderwijs. Dan wordt de Grondwet juist ingezet tegen minderheden met opvattingen die de meerderheid niet pruimt.

Het recht van burgers om eigen scholen te stichten die passen bij hun cultuur of overtuiging, staat vanaf 1917 in de Grondwet. Een paar jaar later werd in de gewone wet geregeld waaraan zulke scholen moesten voldoen.

Daarna ging het snel met wat het ‘bijzonder onderwijs’ ging heten. Er werden over het hele land honderden christelijke scholen gesticht. Tien jaar later had bijna driekwart van de basisscholen een christelijke signatuur. De katholieken werkten met een Algemeen Reglement voor al hun scholen. De protestanten trokken zoals gebruikelijk gescheiden op, zodat er een rijke variatie aan protestantschristelijke scholen ontstond.

Ruimte voor minderheden

Nog steeds gaan de meeste kinderen naar een christelijke school. Ruim 70 procent van de ruim 6100 basisscholen valt onder het bijzonder onderwijs, de vrije scholen met een specifieke aanpak meegerekend. Daar komen de laatste jaren islamitische scholen bij met dezelfde rechten en dat geeft de spanning waardoor er weer veel te doen is over de onderwijsvrijheid. Er zijn linkse en liberale kringen die het bijzonder onderwijs liever vandaag dan morgen willen afschaffen. Weg met dat grondrecht dat mensen de kans biedt scholen in te richten die discrimineren op grond van godsdienst, seksuele geaardheid en sekse. En ook nog eens van onze belastingcenten.

Het bijzondere van de democratische rechtsstaat is nu juist dat er ruimte is voor minderheden met sterk afwijkende opvattingen en overtuigingen. Iedereen moet leven zoals hij of zij dat graag wil, vrij van beperkingen die de overheid oplegt. Daarom kwam er vrijheid van onderwijs. De ouders zelf regelen de opvoeding van hun kinderen en kiezen een school die daar het best bij past. Niet de staat. Zo was het bedoeld en zo heeft het tientallen jaren goed gewerkt in Nederland.

Ondanks het totaal verzuilde onderwijs veranderde de samenleving in de tweede helft van de vorige eeuw radicaal. De eeuwenoude opvattingen over seksualiteit en de plaats van de vrouw gingen bij het oud vuil. De christelijke scholen bewogen mee. Zonder dwang van de overheid en zonder aansporing van toevallige Kamermeerderheden. Een kleine minderheid van reformatorische scholen bleef hangen bij principes die eeuwenlang voor iedereen in Nederland hadden gegolden. Daar kun je je aan ergeren, maar is dat genoeg om de vrijheid van onderwijs dan maar helemaal af te schaffen?

Schuiven doen ze bijna allemaal

Vrijheden zijn nooit absoluut. Ook de onderwijsvrijheid is ingesnoerd. De Tweede Kamer nam vorige week een nieuwe burgerschapswet aan die bijzondere scholen allerlei regels beperkingen en verplichtingen oplegt. Hoe groot is het praktisch probleem dat we met het schrappen van artikel 23 van de Grondwet zouden oplossen? Het gaat om zo’n 200 reformatorische scholen en zelfs die zijn niet allemaal even streng.

De verdeeldheid bij de christelijke orthodoxie is nog altijd verbijsterend. Er zijn meer dan tien kerkgenootschappen met gereformeerd in de naam. Ze worstelen met wat in Nederland heel gewoon is geworden. In de ene mogen vrouwen op de preekstoel, bij de andere kunnen ze nog niet eens lid worden van de kerkenraad. Maar schuiven doen ze bijna allemaal, zodat het probleem vanzelf kleiner wordt.

Wat homoseksualiteit betreft, zou dat best wat vlugger mogen. Er zijn nog steeds schrijnende verhalen in de orthodoxe kerken en extremistische sekten te noteren over homoseksuelen die niet uit de kast durven komen, niet durven breken met de vertrouwde gemeenschap. Ten hemel schreiend, maar ze zijn niet geholpen met door de staat afgedwongen barmhartigheid.

Rimmer Mulder, oud-hoofdredacteur Leeuwarder Courant

Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct