Voor politici begint de verkiezingscampagne maanden voor de verkiezingsdag, voor journalisten enkele weken en voor de kiezers enkele dagen. Pas kort voor aanstaande woensdag zullen veel kiezers definitief besluiten welke partij hun stem krijgt. Maar voor sommige mensen begint de campagne nooit.

De opkomst bij de vorige Tweede Kamerverkiezingen, in 2017, lag boven de 80 procent (81,9%). Dat betekent dat een op de vijf stemgerechtigden niet ging stemmen. Uit onderzoek blijkt dat vooral jongeren en praktisch opgeleide mensen minder vaak gebruik maken van hun recht om hun stem uit te brengen.

Gebrek aan vertrouwen in de politiek en onverschilligheid worden vaak genoemd als redenen waarom mensen niet gaan stemmen. Een grote onzichtbare factor is laaggeletterdheid, vaak in combinatie met digitale laaggeletterdheid. Rond de 2,5 miljoen Nederlanders vanaf zestien jaar kunnen niet goed lezen en schrijven. Dat varieert van het niet kunnen schrijven van de eigen naam tot moeite hebben met het lezen en beantwoorden van ingewikkelde brieven. In de gemeente Smallingerland ligt het percentage laaggeletterden op zestien procent, het hoogste in de provincie.

Door de coronapandemie was de verkiezingscampagne dit jaar anders dan eerdere jaren. Er waren geen grote bijeenkomsten en geen politici bij marktkraampjes. Kandidaten waren niet van de televisie af te slaan maar voor echt inhoudelijke informatie moesten kiezers zelf op zoek. Dat is een grote opgave voor laaggeletterden. Stichting Lezen en Schrijven heeft samen met ervaringsdeskundigen de soms ingewikkelde informatie van politieke partijen hertaald en vereenvoudigd. Ook wijst de stichting erop dat mensen die niet digitaal vaardig zijn, beïnvloedbaar zijn door sociale media of de naaste omgeving. Ze hebben niet de benodigde vaardigheden om betrouwbare informatie te scheiden van gekleurde. Ook het lezen van een ingewikkelde kandidatenlijst is dan een opgave - zeker in coronatijd, met het briefstemmen en de verschillende stemdagen. Veel laaggeletterden haken af en gaan uit schaamte gewoon maar niet naar de stembus.

Onderzoeker Sjoerd IJdema van Partoer doet onderzoek naar laaggeletterdheid in Friesland. Hij wijst erop dat de samenleving voor sommige mensen te complex wordt: „In het algemeen is het in onze samenleving steeds moeilijker om je te handhaven. Dus zij doen minder mee, nemen minder initiatieven, komen sneller thuis te zitten en raken eerder afgezonderd van de maatschappij. En dat heeft natuurlijk gevolgen voor het meedoen.”

We zullen de komende jaren verder overspoeld worden door informatie, feiten en ficties. Zo erg zelfs dat er al wordt gesproken over een infodemie - een pandemie van informatie. Het is essentieel dat de komende kabinetsperiode meer aandacht komt voor taalonderwijs en mediawijsheid, om te voorkomen dat democratie een speeltje wordt van de welbespraakte, hogeropgeleide burger die zijn weg wél weet te vinden.

commentaar@lc.nl

Je kunt deze onderwerpen volgen
Opinie
Commentaar
Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct