In Albanië dreigt de Vjosa getemd te worden. Buitenlandse investeerders en de Albanese regering zien de grootste wilde rivier van Europa als stopcontact. Acht enorme dammen en 23 waterkrachtcentrales moeten hun energiedromen waarmaken.

Dorpen dreigen te verdrinken en ecosystemen te imploderen. Burgers en activisten hebben hun hoop gevestigd op de Europese Unie, waarvan hun land kandidaat-lid is. De Unie wentelt zich immers in duurzame praatjes en heeft miljardenpotten klaar staan voor vergroening. In en langs de 272 kilometer lange Vjosa hóéft niet eens natuur gemaakt te worden, het is er al.

Maar dat is buiten de logica van de EU gerekend. Die stelt ook economische voorwaarden aan de toetreding. Investeringen in wegen, bruggen, dammen en energiecentrales leveren goede rapportcijfers op. Extra punten zijn er te verdienen met duurzame energieopwekking. Laat nu net energiewinning uit waterkracht dit stempel dragen.

Eerlijk is eerlijk, waterkracht is een fantastische hernieuwbare bron. Naar believen aan of uit te schakelen, afhankelijk van de vraag. Zon en wind zijn veel wispelturiger.

Kan een andere manier van kijken helpen tegen ontwrichting van de natuur?

Geen wonder dat buitenlandse investeerders niet alleen in Albanië, maar in de hele Balkan rivieren te gelde willen maken. Arbeid is er aanmerkelijk goedkoper dan in traditionele waterkrachtlanden als Noorwegen en Oostenrijk. Milieuorganisatie Riverwatch turfde twee jaar geleden niet minder dan 2700 plannen voor nieuwe waterkrachtcentrales in de zes Balkanlanden.

Zo zijn de Balkan-rivieren de zoveelste die meegezogen worden in de ongelijke belangenstrijd tussen ecologie en economie. Kan een andere manier van kijken helpen tegen ontwrichting van de natuur?

In Nieuw-Zeeland is een interessant experiment gaande. Op het Noorder Eiland kreeg de Whanganui-rivier in 2014 de status van rechtspersoon. De rivier is geen bezit van de overheid, maar bezit zichzelf. Maori, de oorspronkelijke bewoners, verwoorden het spiritueler: de rivier ís zichzelf.

Is dit niet gewoon een platte truc van de milieulobby?

Minimaal twee en maximaal zes voogden geven stem aan de rivier. De helft is benoemd door de staat, de andere helft door lokale Maori, die de rivier als familie beschouwen.

Het concept roept natuurlijk vragen op. Heeft een rivier een wil? Hoe weten de voogden zeker dat zij de rivier goed begrijpen? Is dit niet gewoon een platte truc van de milieulobby?

In de praktijk leidt de benadering vooral tot betrokken gesprekken tussen verschillende groepen mensen. Een plan voor de lange termijn is in de maak.

Nu had Nieuw-Zeeland bij lange na niet de verstorende plannen met de Whanganui-rivier als Albanië die met de Vjosa heeft. De Vjosa staat daarnaast in een andere culturele traditie. Toch, het idee dat de natuur een stem heeft die gehoord moet worden, kan maar beter landen. Ze kan rampen voorkomen. In 2016 waarschuwde de Wereldbank voor verminderde neerslag in de Westelijke Balkan als gevolg van klimaatverandering. In het ergste geval kunnen rivieren daardoor opdrogen. Leuk, als je net miljarden hebt geïnvesteerd in waterkrachtturbines.

Wie alleen het laatste droge kuchje van een waterloop wil beluisteren, is te laat.

Het commentaar is een dagelijkse rubriek waarin de Leeuwarder Courant reageert op actuele ontwikkelingen. Reageren? Gebruik de reactiemogelijkheid onder dit artikel of mail naar commentaar@lc.nl .

Je kunt deze onderwerpen volgen
Opinie
Commentaar
Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct