De Lelylijn: de genadeklap voor de kemphaan?

‘Van Oordt’s Mersken is een van de laatste kerngebieden voor de kemphaan, waarvan in heel Nederland nog minder dan 30 broedparen zijn.’ FOTO ARCHIEF LC

Op de overgang van de zuidoostelijke Friese zandgronden en de veenweidegebieden van het lage midden ligt een uniek natuurgebied: Van Oordt’s Mersken. Het vormt een belangrijke schakel in het Natuurnetwerk Nederland en is aangewezen als Europees beschermd Natura 2000-gebied. Echter liggen er plannen op tafel om een hogesnelheidslijn tussen Lelystad en Groningen aan te leggen: de Lelylijn. Aangezien inmiddels meerdere politieke partijen de Lelylijn in hun verkiezingsprogramma hebben opgenomen, begint de tijd te dringen om voor deze natuurwaarden aandacht te vragen.

Het beekdal ten noorden van Terwispel werd Frieslands eerste winteropvanggebied voor wilde ganzen. Later is het aangewezen als Natura 2000-gebied, zowel voor het behoud van een aantal (broed)vogels als een aantal habitattypen met bijbehorende diersoorten. Door de unieke ligging op de overgang van zandgrond naar veengrond komen er zowel natte als droge natuurtypen voor. Speciale vermelding verdient de aanwezigheid van broedende kemphanen: Van Oordt’s Mersken is een van de laatste twee kerngebieden voor deze unieke en zeldzame weidevogel waarvan in heel Nederland nog minder dan 30 broedparen zijn.

Plannen

De Lelylijn is ingetekend ten oosten van de A7, dwars door het deelgebied de Smelle Warren. Het betreft nog een plan, maar als de hogesnelheidslijn daadwerkelijk wordt aangelegd, zijn de gevolgen niet te overzien. Dat brengt onherstelbare schade toe aan de nu al bedreigde natuur in het gebied. De grote aantallen talingen, plevieren, eenden en ganzen die in het gebied overwinteren, lopen de kans slachtoffer te worden van aanrijdingen met de sneltrein.

Ook bestaat de kans dat de aanleg van de lijn gepaard zal gaan met de nodige verstoring van deze vogels, die hier juist overwinteren en op krachten komen voor hun terugreis naar de Siberische broedgebieden. Daar komt nog bij dat het droge wallichaam van de Lelylijn een uitgelezen plaats is voor roofdieren om zich te vestigen. De lijn zal de strook ongeschikt broedgebied vergroten en in droge zomers zullen roofdieren als vos en steenmarter in staat zijn het gebied in te trekken en nesten en kuikens op te eten. Van nature komen deze alleen voor in het drogere zuidoosten van het gebied, waar ze overigens een belangrijke functie vervullen.

Wettelijk kader

Uiteraard mag dit ook niet zonder meer; Van Oordt’s Mersken is aangewezen als Natura 2000-gebied en geniet zodoende een hoge bescherming. Dit houdt in dat eerst een voortoets gedaan moet worden, waarin wordt onderzocht of de plannen effect hebben op het behalen van de doelen. Dan moet er een passende beoordeling plaatsvinden, waarin de effecten onderzocht worden. Tot slot is een zogenoemde ADC-toets nodig waarin wordt gekeken of er geen alternatieven mogelijk zijn, of het project van groot maatschappelijk belang en of er voldoende wordt gecompenseerd.

Alternatieven

Naar mijn idee is voldoende compensatie niet mogelijk en zijn er wel degelijk alternatieven. De spoorlijn kan ten westen van het Natura 2000-gebied komen te liggen om via Nij Beets en Boornbergum weer richting de A7 te lopen en hier weer aan te takken op het geplande tracé. Zo wordt het kwetsbare gebied zoveel mogelijk ontzien, kan de krimp in genoemde dorpen met een klein station worden tegengegaan en hoeft er geen bos gekapt te worden in het ‘Reigerbosch’ ten noordwesten van Beetsterzwaag.

Ook moeten we bedenken of de aanleg van de Lelylijn echt nodig is, mede omdat er nog twee Natura 2000-gebieden op het geplande tracé liggen. Friesland is al bereikbaar per trein via Heerenveen en Leeuwarden.

Anders dan in het verleden zou de natuur de belangrijkste motivatie moeten zijn om tracé’s te kiezen. Door de plannen zetten we een onomkeerbare ontwikkeling in gang die later niet zomaar is terug te draaien.

Thijs Willems is s tudent bos- en natuurbeheer en natuurbeschermer in Van Oordt’s Mersken.

Je kunt deze onderwerpen volgen
Opinie
Opinie