Kanovaren in de Alde Feanen bij Earnewâld.

Beperking stikstofuitstoot heeft veel positieve effecten

Kanovaren in de Alde Feanen bij Earnewâld. FOTO MARCEL VAN KAMMEN

De plannen van minister Schouten om de stikstofuitstoot te verminderen, hebben ingrijpende gevolgen voor de landbouw. Daar staan positieve effecten tegenover, voor de natuur, het landschap, de gezondheid en de economie.

De landbouw, met name de intensieve veeteelt, wordt hard geraakt door de plannen van minister Schouten om de uitstoot van stikstof drastisch te verminderen. De plannen impliceren immers vergaande aanpassing van de bedrijfsvoering. Het kan beperking van het aantal dieren per hectare betekenen, waardoor de inkomsten zullen dalen. Daarnaast zijn uitstoot beperkende technische maatregelen vereist, zoals nieuwe stallen, verdunning van de mest, meer weidegang en ander voer, die de productiekosten verhogen.

loading

Het is begrijpelijk dat de sector zich met hand en tand verzet om het beleid van de minister te keren of af te zwakken. Ook begrijpelijk is dat de sector in haar verzet de eigen schade en de negatieve gevolgen voor de economie benadrukt en zwijgt over de positieve effecten voor natuur, milieu, landschap en gezondheid en voor de daaraan gerelateerde economische sectoren. We bespreken verschillende van die effecten.

Stikstof is een natuurlijke stof en een bouwsteen van het leven. Echter, door te hoge stikstofdeposities wordt de bodem te rijk aan voedingsstoffen, waardoor de biodiversiteit wordt aangetast. De Europese Habitatrichtlijn is in het leven geroepen om de natuur en de diversiteit van ecosystemen in Europa te beschermen in daarvoor door de lidstaten aangewezen Natura 2000-gebieden. Deze zijn van bijzondere betekenis, omdat ecosystemen zich er kunnen ontwikkelen met minimale verstoringen door menselijk ingrijpen.

Natuur en landschap hebben functionele betekenis in velerlei vorm met doorwerking naar de economie. Zij zijn een bron van inspiratie voor veel mensen. Ook Friese schrijvers, schilders en fotografen lieten en laten zich nog steeds hierdoor inspireren. Verder is de natuur van essentieel belang voor de landbouw vanwege de kwaliteit van het bodemleven en van insecten als bijen en hommels voor de bestuiving van gewassen.

Verblijf in de natuur ontspant

Ook hebben natuur en landschap een gunstige uitwerking op het fysieke en geestelijke welzijn van de mens. Verblijf in de natuur ontspant en biedt schonere lucht, waardoor de gezondheid wordt bevorderd. Verder biedt de natuur ruimte voor sociale afzondering, wat onder normale omstandigheden al uiterst waardevol is, maar zeker tijdens een pandemie. Die heilzame werking is de gezondheidssector niet ontgaan. Zo geeft zorgverzekeraar De Friesland leden van It Fryske Gea premiekorting.

loading

Een andere sector die nauw verbonden is met natuur en landschap, is recreatie en toerisme. In 2019 bedroeg het aantal banen in deze bedrijfstak 21.270. Oftewel 7 procent van de Friese werkgelegenheid. Verder was sprake van een sterke groei van 28,7 procent in de periode 2000–2019.

De belangrijkste trekpleisters zijn de Waddeneilanden, waar het aandeel van recreatie en toerisme in de werkgelegenheid varieert van 36 tot 60 procent. Ook de IJsselmeerkust en de Friese meren, inclusief nationaal park De Alde Feanen, trekken jaarlijks veel recreanten en toeristen. De aantrekkelijkheid van deze gebieden is mede te danken aan de mooie natuur en het fraaie landschap. De kwaliteit daarvan bevordert tevens het woon- en leefklimaat en beïnvloedt daarmee het vestigingsklimaat voor bedrijven.

Compensatie gederfde inkomsten

Voor een goed begrip van de plannen van de minister is het noodzakelijk om alle positieve en negatieve effecten voor alle betrokken partijen in kaart te brengen en deze tegen elkaar af te wegen. Gezien de talrijke positieve effecten van de plannen kan worden geconcludeerd dat de bescherming van de Natura 2000-gebieden niet alleen juridisch, maar ook inhoudelijk gerechtvaardigd is en dat de vervuiling ervan door hoge stikstofdeposities afkomstig van de intensieve veeteelt zo snel mogelijk een halt moet worden toegeroepen.

De Nederlandse overheid heeft de Europese regelgeving ten aanzien van de stikstofdeposities in Natura 2000-gebieden jarenlang via het Programma Aanpak Stikstof (PAS) toegestaan. Omdat veel veehouders hun investeringen op dit beleid hebben afgestemd, is compensatie van gederfde inkomsten gerechtvaardigd.

Henk Folmer is hoogleraar ruimtelijke economie en Jeltsje van der Meer-Kooistra is hoogleraar financieel management aan de RUG.

Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct