Zwarte Haan.

Zwarte Haan, van levendige havenplaats naar een gehucht met angst voor de toeristen

Zwarte Haan. FOTO LC/ARODI BUITENWERF

Eeuwenlang was Zwarte Haan een levendige havenplaats vanwaar de veerdienst naar Ameland vertrok. Nu oefent het gehucht aan het Wad grote aantrekkingskracht uit op pelgrimgangers, rustzoekers en fietsers. En zorgen toeristische ambities voor tweespalt.

Eén straat, een restaurant, een dijk en een gemaal. Het stelt amper wat voor, Zwarte Haan. 29 mensen wonen er en de huisjes zijn er op een paar handen te tellen. Het is dan ook geen dorp maar een buurtschap, die officieel valt onder Sint Jacobiparochie. ,,Dit is it moaiste plakje fan ’t Bilt”, vindt Jelly Wieling.

Het begin van de wereld, wordt Zwarte Haan ook wel genoemd op het Bildt. Dat komt doordat hier het Jacobspad start, een pelgrimspad dat eindigt bij het Spaanse Kaap Finisterre ofwel einde van de wereld.

De zeventigjarige Jelly en haar even oude echtgenoot Wouter wonen al bijna vijftig jaar in het vrijstaande huis naast het H.G. Miedema gemaal van het Wetterskip. Daarmee zijn ze de langst wonende ‘Zwarte Haansters’.

De dienstwoning, adres Zeedijk 1, werd in 1973 speciaal voor hen gebouwd toen Wouter er machinist werd. Als het gemaal aansloeg, moest hij als menselijk toezichthouder waken over de apparatuur.

Nu is hij al jaren met pensioen, wordt het gemaal elektrisch bediend en is de dienstwoning hun eigendom geworden. Eigenlijk zou het echtpaar verhuizen naar Vrouwenparochie, maar ze besloten in Zwarte Haan te blijven. ,,Wy hawwe it hjir nei ús sin”, verklaart Wouter. ,,Fanwege de wyn, de romte, it ‘weidse’ sicht.” Maar toch: het is er veranderd, vinden ze. ,,Froeger neamden se Swarte Harne in stiltegebiet. No is it folle drokker. Moarns is it al in gekkeboel. Kinst soms net iens fatsoenlik thús komme troch al dy auto’s op ’e dyk.”

,,It mienskipsgefoel is der net mear. Eartiids kaam elkenien by elkenien thús en holpen wy inoar, dat is net mear sa”, vult Jelly aan.

Dat er nu ook nog vergevorderde plannen zijn om in Zwarte Haan het ‘dark sky-toerisme’ te bevorderen en daarvoor een ‘sterrenobservatiehut’ (‘starbarn’) te bouwen, vinden ze maar niks. Wouter: ,,Ik haw net in gebou nedich om nei de stjerren te sjen.”

Al komen er steeds meer toeristen, Jelly en Wouter laten zich niet wegjagen. En ook na hun dood blijven ze in Zwarte Haan. Jelly: ,,At wy deagean, wolle wy útstruid wurde oer de dyk.”

De tekst gaat door onder de foto.

loading

Kunstenaars

Waar het rijtje huisjes aan de Nieuwebildtdijk vroeger bewoond werd door landarbeiders en haringvissers, verblijft er nu een gevarieerd gezelschap van gepensioneerden, kunstenaars, een vrachtwagenchauffeur en een regisseur, met Friese ofwel randstedelijke wortels. Nieuwste bewoner is Ben Buijs (75), die er in februari neerstreek na een verblijf van dertig jaar in Frankrijk.

Hij leerde het streekje kennen door zijn dochter uit Leeuwarden, toen hij tien jaar geleden een hartoperatie onderging in het MCL. ,,Zij had dit plekje ontdekt, en tijdens mijn revalidatie gingen we hier uitwaaien.”

Het was in die tijd dat de geboren Hagenees gesteld raakte op Friesland, de mensen en het landschap. ,,Ik werd hier altijd zo vriendelijk geholpen. Bij de Hema, bij de garage; altijd een lach of een grapje.” Hij besloot vorig jaar, na drie jaar zoeken, dat hij naar het Bildt wilde verhuizen. ,,Ik vond de natuur hier heel mooi, ik wilde graag bij een dijk wonen en vlakbij de boot naar Ameland. Hier heb ik alles gekregen wat ik wilde.” Er is doorgaans weinig woningaanbod in het buurtschap, maar Buijs’ geluk was dat er een huisje te koop kwam van een Rotterdammer die dit twintig jaar als recreatiewoning had.

Na vier maanden voelt de zeventiger zich helemaal thuis in Zwarte Haan, dat hij ervaart als een hechte gemeenschap. ,,Het is een club mensen die elkaar opvangt en helpt.’’ Woonde zijn buurman in Frankrijk anderhalve kilometer verderop, nu zitten er slechts enkele meters tussen zijn huis en dat van David en Janny van Kampen, met wie hij nu buiten aan de koffie zit.

Nachttoerisme

Oo k de Van Kampens, die hier vijf jaar geleden vanuit Leeuwarden terechtkwamen, vinden dat ze hier ,,een aardige gemeenschap” hebben. ,,We hebben alleen wat problemen met de restauranteigenaar.’’ Zo komt het gesprek al gauw op de plannen van de gemeente Waadhoeke, Keunstwurk en deze ondernemer om het nachttoerisme in Zwarte Haan te stimuleren.

Net als de Wielings vrezen ze dat het hierdoor veel drukker wordt in de buurtschap dat het juist moet hebben van de rust en de ruimte. ,,We hebben niet zoveel tegen toerisme, maar er is een grens, net zoals in Venetië”, vindt David (80), beeldhouwer in ruste. ,,Door die sterrenschuur worden we straks opgezadeld met nachttoerisme en daar zitten we niet op te wachten. En als het hier heel druk wordt, is het toch ook niet meer leuk voor toeristen?”, vat Janny de bezwaren samen.

‘De restauranteigenaar’ is de 46-jarige Jacob Jensma. Met zijn vrouw Loes (44) en hun zeven kinderen (van bijna 1 tot 19 jaar) wonen ze boven hun restaurant De Zwarte Haan, gevestigd in het oude veerhuis voor de boot naar Ameland die tot 1948 in de vaart was.

Ja, hij weet dat de plannen niet bij elke buurtbewoner goed vallen. Jensma, afkomstig uit Minnertsga, snapt het ergens ook wel. ,,De nieuwe bewoners komen hier met het idee dat het hier heel rustig is en dat er niks gebeurt. Maar wij zijn ondernemers, we moeten omzet maken. We kijken vooruit.”

Giethoornachtige toestanden

Het is de laatste jaren misschien iets drukker gew orden met bezoekers, nog altijd is Zwarte Haan volgens Jensma een rustig plekje. ,,Belgische gasten vertelden me laatst over hun volgebouwde kust. Dat is niet te vergelijken met hier.”

Dat er straks ‘Giethoornachtige toestanden’ ontstaan als er een sterrenkijkschuur en nachttuin komen in Zwarte Haan, is volgens de horecaman onzin. ,,Het is een bepaalde categorie mensen die interesse heeft in de sterrenhemel en nachtdieren. Bovendien is er maar plek voor twintig personen. Wij koesteren juist de rust en ruimte achter de dijk.’’

Sinds 2017 exploiteert het echtpaar ook de camperplaats op een stuk grond achter zijn restaurant. Jensma: ,,Daar stonden al tien jaar campers, het was een gedoogplek van de gemeente die daar wel vanaf wilde. Nu pachten wij het van de gemeente die hier ook toerisme wil stimuleren.” Al in 2018 had de ondernemer er vijf trekkershutten willen openen, maar door bezwaarschriften van dorpsgenoten is die procedure vertraagd.

Bijna alle 22 plekken op het camperterrein zijn deze snikhete junidag al bezet. Sommige eigenaren, voornamelijk zestigplussers, houden siësta onder de luifels van hun zij aan zij geparkeerde witte voertuigen. Paul Rozenmond en Brigitte Melkert zijn net gearriveerd. Het echtpaar uit Middelburg gaat meestal naar Scandinavië in de zomer, maar nu, met corona, is Friesland een goed alternatief. Hun Friese schoonzoon had het plekje getipt, en de eerste indruk is positief. ,,Veel water, verzorgde plaatsen, ja wij hebben hier wel een beetje het Scandinaviëgevoel”, zegt Brigitte lachend.

Wielrenners

Inm iddels is het tegen twaalven, wat betekent dat de deuren van het restaurant open gaan. Een groepje wielrenners staat al te wachten tot ze het terras op mogen. De mannen uit Harlingen lusten wel een bakje, net als de twee wandelaars die het Noordzee-kustpad lopen.

Even verderop komen Pauline Kick en Hans Taselaar de dijktrap aflopen, zij met twee emmers klei in de hand. Het echtpaar uit IJlst heeft zijn huis voor twee weken geruild met een stel uit Skingen. ,,We wandelen hier veel, het is zo’n bijzondere plek, het grootste kweldergebied van Europa’’, vindt Pauline (65). De beeldend kunstenaar vertelt bij het beeld van de slikwerker dat ze al 25 jaar onderzoek doet naar het getijdengebied. ,,Ik ben geboeid door het geheugen van het landschap, de lagen erin.” Van het klei wil ze objecten maken, die bakken en dan terugplaatsen in de klei. ,,Op de lijn van eb en vloed. Dan zal er waarschijnlijk zout intrekken.”

loading

Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct