Piet Heeringa, eigenaar van Schoolplatenmuseum Deinum, heeft in de coronaperiode opgeruimd en verkoopt nu alle dubbele schoolplaten en landkaarten.

Van vuurtoren tot lieflijk ijstafereel: Schoolplatenmuseum Deinum verkoopt 800 schoolplaten

Piet Heeringa, eigenaar van Schoolplatenmuseum Deinum, heeft in de coronaperiode opgeruimd en verkoopt nu alle dubbele schoolplaten en landkaarten. FOTO NIELS WESTRA

Net als andere musea moest het Schoolplatenmuseum in Deinum wegens corona dicht. Het gaf eigenaar Piet Heeringa de mogelijkheid zijn enorme collectie eens goed door te nemen. Hij ontdekte zo’n achthonderd dubbele exemplaren die zaterdag verkocht worden vanuit een ruime loods.

Duizenden schoolplaten en landkaarten verzamelde Piet Heeringa (66) uit Deinum om ze vanaf 2009 in een museum onder te brengen. Het bûthús van de boerderij waar hij vroeger boer was en daarnaast het beroep van veehandelaar uitoefende, is nu één en al nostalgie. Het museum is op afspraak open, maar Heeringa laadt net zo goed een deel van zijn collectie in de auto om op andere plekken over de collectie te vertellen.

Zijn stelling is dat het oude schoolmateriaal niets is zonder het verhaal dat erbij hoort. ,,It ferhaal docht it. Dan begjint sa’n plaat te libjen.’’ Neem een lieflijk ijstafereel. Daar staan niet alleen een paar schaatsende kinderen op, maar zie je de jeugd ook met elkaar donderjagen, staan schoonrijders op de achtergrond en twee mannen die zowaar aan het handelen zijn op het ijs.

‘De voedselbank fan tsjintwurdich’

Of neem een plaat met vier afbeeldingen. ,,De voedselbank fan tsjintwurdich’’, legt Heeringa uit. Te zien is een schoolmeester, die vroeger ook vaak ouderling van de kerk was, op bezoek bij een oude vrouw die in de kou blijkt te zitten zonder eten. Op de volgende plaat zie je de meester dit verhaal aan de kinderen vertellen. Plaat drie laat de kinderen zien die overal voedsel verzamelen en dit naar de vrouw brengen. Op de vierde plaat zit ze er warmpjes bij met een vol bord.

,,It rint altyd posityf ôf’’, weet Heeringa. Hij heeft één afbeelding waarop dat niet zo is. Die behoort tot de tentoonstelling die hij vlak voor corona opende: ‘De Gordel van Smaragd – Indonesië op schoolplaten’. Er is een bloedige gevechtsscène op te zien. ,,Mar dat ferkocht net, dus dy platen waarden al hiel gau net mear makke.’’ Het was er beroemde uitgevers als Wolters en Noordhoff en tekenaars als Koekkoek, Isings en Jetses natuurlijk wel om te doen dat de platen verkocht werden, wil Heeringa maar zeggen. Voor de tentoonstelling had hij vele aanmeldingen, maar bijna allemaal zegden ze af vanwege corona.

‘No is it wer hip’

Zelf raakte Heeringa geïntrigeerd door de plaat ‘bos- en weidevogels’ die in zijn schooltijd in Deinum bij meester Humalda in het lokaal hing. ,,Ik bin een plaatsje-tinker.’’ Op jonge leeftijd kocht hij een huis, waar direct een schoolplaat op de muur kwam. ,,No is it wer hip’’, stelt hij vast. In interieurprogramma’s worden de oude afbeeldingen gewaardeerd. Menig moderne woning wordt ermee opgesierd.

Terwijl de platen oorspronkelijk bedoeld waren als aanschouwelijk onderwijs. Rond 1850 kwam dat onderwijs op, weet Heeringa. Zijn oudste item is van 1860. ,,Skiednisplaten waarden as earste makke. It brocht de wrâld by de bern.’’ Zo leerden ze wat er zich in Indonesië of Suriname afspeelde. ,,Der gong in wrâld foar se iepen. Eartiids kamen je echt net oeral. In skoalreiske nei Skiphol wie al in wrâldreis.’’

Door de veehandel kwam Heeringa wel overal. Dat gaf hem de mogelijkheid op de plaatselijke schooltjes te kijken en te vragen of ze het oude schoolmateriaal nog hadden. ,,Yn it begjin hearde ik noch wolris dat se brûkt waarden, mar de lêste tiid leit alles op souders.’’ Zo stuitte hij tijdens een fietstocht door Haarlem op een oud schoolgebouw van drie verdiepingen waar honderd exemplaren op zolder lagen. ,,Guon wiene moaier as ik yn myn eigen museum hie. Fandêr dat ik dy dan út myn kolleksje helje foar de bettere ôfbyldings.’’

Streekgeschiedenis favoriet

Aardrijkskunde en geschiedenis, vooral streekgeschiedenis, zijn de favorieten van Heeringa. Het was mede de reden dat hij de collectie van wijlen raadslid en stadshistoricus Hendrik ten Hoeve uit Leeuwarden overnam. In één keer had zijn museum er drie- tot vierhonderd pareltjes bij.

Om de sfeer in zijn museum compleet te maken, verzamelt hij ook ander schoolmateriaal van vroeger. Kinderen kunnen in oude schoolbanken zitten die hij uit het Groningse Winsum haalde. Ze kunnen zich verkleden in historische kledij, hij zet speurtochten voor ze uit en er liggen oude rapporten en poesie-albums. ,,Kompleet mei leafdesbrieven of kattehier deryn.’’ Als hij hoort dat een school ophoudt, staat hij voor de deur.

‘Dit is ûntspannend drok’

Daardoor heeft hij het, net als vroeger met de veehandel naast de boerderij, nog steeds druk. ,,Mar dit is ûntspannend drok.’’ Zo restaureerde hij in coronatijd meerdere landkaarten. Hij repareerde de scheurtjes of bracht stokken aan als die ontbraken. Elke landkaart hangt aan een stok boven en moet er onderin één hebben voor het gewicht. Hij kan ze lang niet allemaal ophangen. Dozen vol staan er met opgerolde exemplaren. Vandaar dat het museum regelmatig thematentoonstellingen houdt. Dan kan Heeringa weer eens wat ander materiaal laten zien.

Zoals de serie die hij heeft van de Koninklijke Luchtvaart, waarin de ontwikkeling van vliegtoestellen zoals de Uiver wordt weergegeven. Een bezoeker die bij KLM heeft gewerkt, wilde ze zo wel meenemen. Bezoekers vinden het altijd gezellig en komen altijd positief weer naar buiten, is zijn ervaring. Sommigen komen wel zes tot zeven keer terug.

Prijzen van schoolplaten

Daarom moet Heeringa ook goed nadenken wat hij gaat vragen voor de exemplaren die zaterdag vanaf 11 uur vanuit de loods achter de boerderij verkocht worden. Dat kan coronaproof want er is voldoende ruimte in de loods en om te parkeren. Het prijzen is het laatste wat moet gebeuren, waardoor hij nog niet kan zeggen in welke richting belangstellenden moeten denken. ,,Ik wol it net te djoer meitsje.’’

Een van zijn mooiste platen, een kleurenafbeelding van Sinterklaas en Zwarte Piet, zal hij niet gauw verkopen. ,,Dêr binne mar trije fan.’’ Op Marktplaats kocht hij een ander item waar hij trots op is: de Duitse schoolkaart ‘Entwicklung des Lebens’. Niet altijd is duidelijk waar een plaat gesitueerd is of wat ermee bedoeld wordt, voegt hij er aan toe. Bij de serie ‘De rijke huishouding’ is dat duidelijk. Je ziet scènes uit een welgesteld gezin.

Welke vuurtoren?

Maar Heeringa heeft ook platen met de aanduiding ‘vuurtoren’, waarbij volstrekt niet duidelijk is welke vuurtoren afgebeeld is. Zo heeft hij ook een plaat uit 1886 met het thema ‘ijsgang en doorbraken’. Opnieuw is niet duidelijk waar dit ondergelopen land is.

Landkaarten heeft hij van talloze plekken als Nederland, Europa, Griekenland, de Verenigde State of van Groningen. ,,Dêr hearre dan wer oare ôfbyldings by fan bygelyks de Feankoloanjes.’’ Ook siert een kaart met de groei van Leeuwarden sinds 1200 de muur. Volgens hem lagen veel exemplaren vroeger opgerold of opgeslagen in kisten op scholen. ,,It moast wol nijsgjirrich bliuwe, dus de juffen en masters lieten se net hieltiten hingje. Sa no en dan kamen se der wer út.’’

Ook zijn collectie werd de laatste tijd niet bekeken. Het maakte dat alle inkomsten wegvielen, terwijl het museum het zonder subsidie moet doen. Heeringa wil met de loodsverkoop een deel van zijn gemiste inkomsten goedmaken, maar heeft ook uitbreidingsplannen. In een nieuw gedeelte wil hij zijn meest bijzondere platen tentoonstellen. Met de verkoop hoopt hij voor dat doel ook een deel van het benodigde geld binnen te halen.

Loodsverkoop, zaterdag 21 november vanaf 11 uur, Sint Janswei 3, Deinum. Zie ook Facebook en www.schoolplatendeinum.nl

Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct