Piet Postma.

'Kijk vaker omhoog', zegt deze schrijver die een boek maakte over gevelstenen

Piet Postma. FOTO CATRINUS VAN DER VEEN

In een kleine vier maanden schreef de 66-jarige Piet Postma uit Franeker een boek over gevelstenen in Franeker. Voorzien van ruim 160 foto’s. Het eerste exemplaar wordt zaterdag op 6 juni aangeboden.

Kijk eens wat vaker omhoog, zou Piet Postma iedereen aan willen raden nu hij zijn boek over gevelstenen in Franeker gereed heeft. Vooral bij grote winkelketens met hun eenduidige puien. Ze zijn vaak gevestigd in oude panden waardoor je boven die puien de mooiste trapgevels en gevelstenen kunt ontdekken.

De van oorsprong Jouster, die sinds 1975 in Franeker woont, vond zo’n voorbeeld ook in zijn eigen woonplaats. Op de voormalige winkel van schoenmaker Leo Versteeg zit op de grote trapgevel een zwart hondje als gevelsteen. Hoewel Versteeg jarenlang in dit pand vertoefde, kon hij niet vertellen waarom dat hondje daar zat. Gelukkig kon Postma in dit geval terugvallen op de kennis van stadshistoricus Gerard van der Heide. Daarnaast speurde Postma zelf websites en databanken af naar meer informatie over de gevelstenen die op zijn pad kwamen.

loading

Scanwerk

De coronatijd zorgde er indirect voor dat Postma, nadat hij al meerdere boeken over zijn familiegeschiedenis had geschreven, aan de slag ging met de historische stenen. De oud-onderwijzer en oud-mediatheekmedewerker is als vrijwilliger actief bij het Historisch Centrum Franeker. Digitalisering is een van zijn taken. Omdat andere vrijwilligers wegens gezondheidsklachten in coronatijd niet naar het centrum in het oude stadhuis kunnen komen, bleef Postma als enige doorgaan met het scanwerk. ,,Toen ontdekte ik ineens hoeveel gevelstenen er wel niet voorbijkwamen.’’

Zijn interesse was gewekt, hij ontdekte Facebookpagina’s en websites over dit onderwerp en had binnen de kortste keren zo’n 160 Franeker voorbeelden in zijn computer. ,,Daarvan is 90 procent nog echt zichtbaar in de stad.’’ Het eerder genoemde hondje blijkt te verwijzen naar de vroegere herberg Hont inde Pot. Het geeft meteen aan waarvoor de gevelstenen dienden. ,,Het gebruik van gevelstenen dateert uit de zestiende tot achttiende eeuw toen nog niet iedereen kon lezen en schrijven en er nog geen huisnummers waren. Aan de gevelsteen kon je aflezen wie er woonde of wat voor beroep de bewoner had.’’

loading

Postma nam ook de zogenaamde eerste stenen mee in zijn boek. Die markeren de datum dat begonnen werd met de bouw van een pand. Ook standbeelden die verwijzen naar gebouwen nam hij mee. In Franeker staat bijvoorbeeld bij de Breedeplaats het beeld van een jongetje en een meisje dat verwijst naar het Klaarkampster Weeshuis.

Soms moest hij aanbellen om het verhaal achter een afbeelding te kunnen ontdekken. Zo trof Postma aan de Zuiderkade een leeuw op een muur aan. Het bleek om het familiewapen van de bewoners te gaan. Dat het beeld geen eeuwen terugging, kon Postma opmaken uit de ongebruikelijke houding van de leeuw, die met zijn kin op zijn poot rust. ,,Het bleek door de moeder van de bewoonster bedacht te zijn.’’

Op de zijgevel van brillenzaak Boddeüs prijkt een wat zwart geworden gevelsteen van twee eekhoorns. In het bestand van het Historisch Centrum Franeker bleek een afbeelding te zitten van deze gevelsteen in gave toestand. ,,De uitleg is makkelijk als je weet dat dit pand vroeger een bank is geweest. De eekhoorns staan voor spaarzaamheid.’’

loading

Woordgrapjes of raadseltjes

Niet zelden bevatten gevelstenen woordgrapjes of raadseltjes. Franeker heeft daar een ,,joekel van een voorbeeld’’ van, vertelt Postma. In de dependance van scholengemeenschap Simon Vestdijk zit een gevelsteen die vroeger in het studentencafé It Paradyske zat en de bezoekers wees op soberheid. ,,Een opvoedende gevelsteen, maar je moet wel weten in welke volgorde je de woorden moet lezen.’’

In de lijn van die geschiedenis, toen in Franeker nog een universiteit was, ligt ook de gevel die Postma als een van de bijzonderste bestempelt. Een van de muren van de vroegere academie zit vol gevelstenen. Postma gaf zijn boek dan ook de ondertitel Een keihard bewijs van een rijk verleden mee. Door de gevelstenen blijft de geschiedenis van de universiteit en van andere belangrijke panden zichtbaar. ,,Kijk alleen maar eens naar het stadhuis. Dat zit boordevol beelden en kopjes.’’

Terwijl het boek nog niet officieel uit is, stromen de bestellingen binnen, vertelt de schrijver. De stadsgidsen belden al dat ze allemaal graag een exemplaar willen hebben. ,,Dit krijgen ze in plaats van het uitje dat ze anders gezamenlijk maken, maar wat niet doorgaat vanwege corona.’’ Ook voor de leden van de bewonerscommissie van woonzorgcentrum Theresia komt een exemplaar beschikbaar.

loading

In heel veel gevelstenen, ook op de voorzijde van het boek, komt een luidklok terug. ,,Die hoort bij het stadswapen van Franeker. De klok was vroeger van groot belang om mensen te waarschuwen dat de stadspoorten dichtgingen. En hij sloeg bij brand of als er bekende personen overleden waren. De klok is voor Franeker wat de haas is voor Joure’’, verwijst Postma naar zijn geboorteplaats.

Wie interesse heeft om het boek te bestellen kan een mailtje sturen naar Piet Postma: ppostma53@gmail.com

Je kunt deze onderwerpen volgen
Waadhoeke
Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct