Nederland maakt zich op voor de tweede Nationale Dodenherdenking in coronatijd. Wat vorig jaar een unicum in de geschiedenis leek te worden, is nu opnieuw realiteit. Weer zijn er kransleggingen zonder publiek en bescheiden besloten bijeenkomsten, en houden burgemeesters toespraken via een livestream.

Bij die extra stille herdenking klinken op diverse plekken in Friesland indrukwekkende oorlogsverhalen, zoals in de Martinikerk in Franeker, waar Frank Steensma het aangrijpende verhaal vertelt van zijn vader Carel: de verzetsman en piloot die werd beschoten, opgesloten, ter dood veroordeeld, gedeporteerd, geamputeerd en op onwaarschijnlijke wijze twee concentratiekampen overleefde.

loading

Wat hij gaat zeggen vanavond in de holle, lege Martinikerk in Franeker? Frank Steensma weet het precies. ,,Wat er met mijn vader is gebeurd, wat voor afschuwelijke dingen hij heeft meegemaakt en hoeveel geluk hij heeft gehad.” Maar, zegt hij er net zo snel achteraan: ,,Ook en misschien wel vooral over zijn veerkracht, hoe je lessen kunt trekken en hoe belangrijk het is om niet te vergeten.”

Nooit weer

Nie wieder , staat er op het Dachaumonument. Franks vader Carel Steensma bemoeide zich als een van de overlevenden van het Duitse concentratiekamp met dat gedenkteken. ,,Nooit weer. Dat is iets wat alle voormalige kampbewoners in hun binnenste hebben gevoeld. Hier heeft zich zoiets verschrikkelijks afgespeeld, dat mag niet nog eens kan voorkomen.”

Maar, voegt Frank daar direct zijn vaders woorden aan toe. ,,Het is niet voldoende om op stenen te schrijven.” Nie wieder vereist actie, daadwerkelijk doen. ,,In het begin van de oorlog dacht het grootste gedeelte van Nederland: het zal zo’n vaart niet lopen, het zal wel meevallen.” loading

Slechts een kleine groep startte actief verzet, die liet het niet gebeuren. ,,Zij zagen de gevaren die erin schuilgingen. Zij herkenden de signalen, zij waren alert.” Carel Steensma was een van die scherpe verzetsmensen die zich letterlijk en figuurlijk wilden wapenen tegen de overheerser en het gevaar van de macht doorzagen.

Vrijheid toen en vrijheid nu. Daarover gaat het bij de herdenking in Franeker vanavond. Frank Steensma: ,, Nie wieder , dat moet in onze gedachten blijven én in ons handelen. We leven in een tijd dat het weer actueel is. Twee minuten stilte is niet voldoende.” Dat wil hij met het onvoorstelbare oorlogsverhaal van zijn vader vooral helder maken. Dat moet anno 2021 worden verteld in het hartje van de stad waar Carel Steensma in 1912 werd geboren.

Legendarische vluchten

Na onbezorgde jeugdjaren vertrok de jonge Fries naar Canada. Daar wilde hij boer worden, maar verpandde zijn hart aan de luchtvaart. Terug in Nederland in 1933 volgde hij de opleiding tot sport-, militair en verkeersvlieger. Carel trad in 1936 als piloot in dienst van de KLM en maakt legendarische vluchten op de Indië-route.

Toen werd het oorlog. In de meidagen van 1940 was hij piloot van de Nederlandse Luchtmacht. Bij een gevecht schoot hij twee Messerschmitts uit de lucht en raakte zelf gewond. Hij zette z’n kist uiteindelijk aan de grond op Schiphol, maar drie collega vliegers verongelukten. loading

Het wakkerde het verzet aan bij Steensma. Hij informeerde de Engelsen over Duitse schepen in de Rotterdamse haven, die door zijn tips werden gebombardeerd. Toen het de nazi’s duidelijk werd dat hij er achter zat, dook Steensma onder. Later besloot hij om samen met twee vrienden per boot naar Engeland over te varen. Bij de ontsnapping in de nacht van 1 op 2 september 1941 werden ze beschoten en uiteindelijk gewond door de Kriegsmarine ingerekend.

,,Hij had zich zo misdragen en was ook nog militair. De Duitsers veroordeelden hem ter dood. Een jaar lang wachtte hij in de cel tot ze hem zouden halen om in de duinen dood te schieten. Uiteindelijk ging de celdeur open. Hij dacht: dit is het dan. Maar hij moest naar kamp Amersfoort.”

Van daaruit werd hij verder getransporteerd naar het vernietigingskamp Natzweiler in de Vogezen. Zijn door de beschietingen bij de ontsnappingspoging op zee verwonde been was nog altijd niet hersteld en brak bij het zware werk in het kamp. De enige manier om te overleven was amputatie. Een bevriende kampbewoner zette zonder verdoving Steensma’s complete been af.

Prothese

Het is dan 1944, de geallieerden rukken op. Terwijl Steensma nog doodziek is door de operatie evacueren de Duitsers kamp Natzweiler. Carel gaat in een goederentrein op transport naar concentratiekamp Dachau, nabij München. Na de bevrijding van Dachau, op 29 april 1945, keert Carel terug bij zijn gezin. Frank herinnert zich dat zijn vader thuis werd gebracht. ,,Ik weet nog dat hij witte kleding aan had. Maar dat hij een been miste niet, dat heeft geen indruk gemaakt.”

loading

Steensma ging weer aan de slag bij de KLM, hij werd onderdirecteur en maakte internationale carrière. Hij was een positieve en intelligente man, een betrokken vader. Een prothese zorgde dat hij statig liep met een wandelstok. ,,Veel mensen wisten niet eens dat hij een been miste.” Over de oorlog werd amper gesproken.

Daarom doet zoon Frank dat nu na al die jaren. Met een boek dat hij er zeven jaar geleden over schreef en nu met een speech op de herdenking in de Martinikerk in de geboortestad van zijn vader. Want Nie wieder vereist actie, daadwerkelijk doen. Toen, nu en straks.

Lees ook | Bevrijdingsfestival: geen gehos op Oldehoofsterkerkhof en Mata Hariplein. Wat dan wel?

Je kunt deze onderwerpen volgen
Waadhoeke
Tweede Wereldoorlog
Instagram
Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct