Filmbeelden opgedoken van kibboets in Franeker

Jeannette (Hannah) de Leeuw te paard bij de kibboets. FOTO FRIES FILM ARCHIEF

Er zijn filmbeelden opgedoken van de kibboets van Franeker. De kibboets was gevestigd in het voormalige stationsgebouw aan de Harlingerweg 45. De beelden zijn gemaakt in 1937 en 1939 door Jacob Bramson.

In de kibboets volgden tussen 1934 en 1941 ruim tachtig jongens en meisjes een opleiding die hen voorbereidde op het leven in een landbouwkolonie in Palestina. Om ervaring op te doen met boerenwerk werkten de jongens bij boeren in de omgeving en op de tuinderijen van het Psychiatrisch Ziekenhuis Groot Lankum. De meisjes werkten vooral in huis maar soms ook als land- en tuinbouwer. In de avond hebben ze nog godsdienstonderwijs en leren ze modern Hebreeuws.

Lees ook [PREMIUM] Het leven op de Joodse kibboets in Franeker

De beelden geven een mooie inkijk in hun leven. Er is een levendige gemeenschap zichtbaar. We zien studenten op het land werken en op de grond van de tuinderijen, appels plukken, paardrijden en plezier maken. Het boerenleven in Friesland niettemin zwaar, net zoals in Palestina.

Onderzoek

Jacob Bramson was de tweede geneesheer van het Psychiatrisch Ziekenhuis Groot Lankum en mede-oprichter van de kibboets. Na de oorlog is hij geëmigreerd naar Israël. De 8mm-filmpjes zijn later via diens zoon Joseph aan Yad Vashem, het Holocaust herdenkingscentrum in Jeruzalem geschonken. Twee digitale kopieën zijn via een familielid weer bij Tresoar terechtgekomen en daarna bij het Fries Film Archief.

Gerard van der Heide, van het Franeker stadsarchief, heeft in het verleden veel uitgezocht en een bewonerslijst samengesteld van de bewoners van de kibboets. ,,Alle nammen, alle gegevens dy’t al bekend wienen oer de oankomst op en it ferlitten fan de kibboets. Dat wienen moaie gegevens om mear ûndersyk dwaan te kinnen, sa binne wy begûn, doe fûnen we in protte foto’s, ferhalen en memoires’’, zegt Syds Wiersma, projectleider van het Fries Film Archief.

Samen met collega Kelly Bauer en het Historisch Centrum Franeker deed hij de afgelopen maanden onderzoek naar de kibboets. Het lukte hen veel van de mensen op de films te identificeren. Daar bleek uit dat de beelden hoogstwaarschijnlijk gemaakt zijn in 1937 en 1939.

loading

De onderzoekers vatten hun werk op als een goed begin, want door de publicatie van het onderzoek en beelden komt er geheid veel meer informatie over de historie boven, denken ze. In families van de boeren bij wie de kibboetsbewoners gewerkt hebben, worden misschien spullen bewaard. ,,Sa as notysjes, of miskien binne der deiboeken byhâlden. En we ha sels foto’s krigen’’, aldus Wiersma. ,,Fan de ûngefear tachtich bewenners binne fjirtich foar of nei de oarloch nei Israël emigrearre. Dêr wennet noch in protte neiteam. It kin net oars as dat dy ek noch in protte materiaal ha. Dat is ek wêr’t we op hoopje.’’

De films zijn onderdeel van de tentoonstelling Oog in oog met oorlog in het maandag weer open gegane Fries Verzetsmuseum. De tentoonstelling is t/m 6 september te zien. De tentoonstelling sluit aan bij het landelijke project De Tweede Wereldoorlog in 100 foto’s van het Nederlands Instituut voor Oorlogsdocumentatie. De foto’s zijn aangevuld met amateurfilms die het Fries Film Archief selecteerde. Het onderzoek van het filmarchief heeft geresulteerd in een lang artikel. Dat is hier te vinden.