Het plan voor een ouderenhofje in Berltsum, inmiddels Proef-Tún genoemd, viel als één van de eersten uit de proef met de Omgevingswet en doorloopt nu de gewone procedures.

Ambtenaren gemeente Waadhoeke moeten omslag Omgevingswet nog maken

Het plan voor een ouderenhofje in Berltsum, inmiddels Proef-Tún genoemd, viel als één van de eersten uit de proef met de Omgevingswet en doorloopt nu de gewone procedures.

Het is maar goed dat de nieuwe Omgevingswet met een jaar is uitgesteld. Een proef in de gemeente Waadhoeke wijst uit dat ambtenaren de omslag nog moeten maken.

Van maart 2018 tot eind 2019 voerde de gemeente Waadhoeke een proef uit met de Omgevingswet, die aanvankelijk per 1 januari 2021 zou ingaan. De gemeente creëerde een situatie alsof de Omgevingswet al van toepassing zou zijn. De wet beoogt een vereenvoudiging van regelgeving wat betreft de leefomgeving.

De proef stopte voortijdig, omdat betrokkenen niet meer wilden meewerken. Een onderzoek van de Rijksuniversiteit Groningen in samenwerking met de Academie van Franeker wijst uit dat er drie knelpunten waren. Het onderzoek van de masterstudenten juridische bestuurskunde, Dana Kromhout en Joachim Bekkering, is gepubliceerd in het blad Binnenlands Bestuur .

Groot verschil tussen verwachtingen

De onderzoekers zien als een van de belangrijkste oorzaken van de moeizaam verlopen proef dat er een groot verschil was tussen de verwachtingen van de Commerciële Club Noordwest-Friesland en die van de overheden.

In het project werkten de gemeente Waadhoeke en Harlingen samen met de provincie en het Wetterskip. Zij zagen de proef vooral als een goede manier om te oefenen. De initiatiefnemer, de Commerciële Club, hoopte dat trekkers van nieuwe projecten ‘regelvrij’ konden ondernemen.

Die verwachting werd ook gewekt bij initiatiefnemers die ideeën indienden voor de proef. Daarbij zaten plannen als een stinzentuin en de energietransitie in Tzum en een ouderenhofje in Berltsum.

‘Ja, mits’

Het ministerie van Binnenlandse Zaken volgde het experiment met belangstelling. Wat gebeurt er als plannen niet langer benaderd worden met een ‘nee, tenzij’, maar met een ‘ja,mits’? De ondernemers verkeerden in de veronderstelling dat wanneer iemand zelf draagvlak voor een project had gecreëerd dit veel sneller door de ambtelijke molen zou kunnen.

,,Zo’n cultuurverandering vraagt veel van een overheidsorganisatie’’, aldus het onderzoek. De onderzoekers stellen vast dat alleen de ambtenaren die direct bij de proef betrokken waren op de nieuwe manier gingen werken. Vervolgens verzandde deze werkwijze in de rest van de organisatie.

'Er werd nog regelmatig volgens de oude werk- en denkwijzen gewerkt'

Op het gebied van communicatie vielen er ook spaanders. De trekkers van de projecten kregen te weinig terugkoppeling. Er werd een Transdisciplinair Team opgericht en een Adviescommissie die de ingediende plannen moest beoordelen. Zij lieten tussendoor weinig van zich horen. Ook de gemeenteraad werd niet voldoende geïnformeerd. Het leidde ertoe dat raadsleden en fracties buiten de proef om contact zochten met burgers om hun project toch te realiseren.

De cultuurverandering bleek een derde knelpunt. ,,Er werd nog regelmatig volgens de oude werk- en denkwijzen gewerkt.’’ De gemeente moet haar rol veranderen van toetsend in faciliterend. Dat verliep stroef, aldus de onderzoekers.

Uitgesteld

Zij stellen dat deze werkwijze veel meer vergt van inwoners, die daar dan ook duidelijk over geïnformeerd moeten worden. ,,Ze moeten zelf op zoek gaan naar draagvlak. Komt er kritiek van buurtgenoten dan moet men die van een antwoord voorzien. Deze emotionele last moet niet worden onderschat.’’

De invoering van de Omgevingswet is uitgesteld naar 1 januari 2022. Bij de proef in de Noordwesthoek haakten eerst de ondernemers af in september 2019, gevolgd door de gemeente Harlingen in november 2019. Er gingen volgens deze gemeente te veel ambtelijke uren in het experiment zitten.

Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct