Het strand van Vlieland. Op het eiland waar altijd wel toeristen zijn is het nu net zo rustig als dertig jaar geleden.

Verwarrende adempauze: op Vlieland was het in dertig jaar niet zo rustig als nu

Het strand van Vlieland. Op het eiland waar altijd wel toeristen zijn is het nu net zo rustig als dertig jaar geleden. FOTO LC

Social distancing, anderhalve meter, thuisblijven is het devies. Het verplichte isolement is voor velen flink wennen, maar op een eiland is de bevolking wel wat gewend. Hoe raakt de coronacrisis Vlieland en de 1100 bewoners?

Een strakblauwe hemel, een rimpelloze en verlaten Waddenzee. Slechts 22 passagiers vervoert de Midsland op deze ochtend naar Vlieland. Het zijn eilanders, werknemers en een enkele toerist.

Het is een surreëel tafereel. Anke Bruin, boswachter op het eiland, kan zich niet herinneren dat ze op een vrijdagmorgen zo weinig mensen van boord van de veerboot zag stappen. De stilte op het eiland is even zo ongewoon. De jachthaven is leeg; de Dorpsstraat, gewoonlijk op dit tijdstip het decor van tientallen toeristen die langs de winkeltjes slenteren, lijkt een straat in oorlogstijd waar de avondklok is ingegaan. De dreiging van het coronavirus legt het openbare leven lam.

Tot vorig weekeinde waren de Friese Waddeneilanden nog gevrijwaard van het griepvirus dat de wereld al maanden in zijn greep houdt. Vier witte stippen op de kaart van Nederland. Plekken waar iedereen eigenlijk zou willen zijn, maar waarvan de bestuurders oproepen vooral juist van weg te blijven. Terschelling meldde afgelopen zondag de eerste bevestigde, onvermijdelijke besmetting.

loading

‘Een illusie dat het ons niet raakt’

Natuurlijk, het is een illusie te denken dat op Vlieland niemand besmet zal raken met het coronavirus, zegt burgemeester Tineke Schokker. We praten in het bos, gezeten aan een picknicktafel op gepaste afstand van elkaar. Schokker moet de 2-jarige IJslandse herder Sem uitlaten, dus dat treft. Liever zou zij de afspraak telefonisch of met een videoverbinding voeren, want ook Schokker wil zich zo weinig mogelijk buitenshuis vertonen. Als de rijksoverheid en deskundigen van het RIVM de bevolking op het hart drukken vooral thuis te blijven, wil de burgemeester dit voorbeeld volgen. Op het gemeentehuis is ze ook nauwelijks meer geweest de afgelopen weken. ,,We werken vanuit huis. Als college hebben we dagelijks overleg via internet.’’

Het is bizar hoe het coronavirus het hele leven beheerst, zegt Schokker. ,,Je raakt het besef van de tijd kwijt.’’ Ook voor een ervaren bestuurder is het wennen. ,,Iedereen heeft vragen. Bewoners, maar ook toeristen die mij mails sturen met de vraag wat zij moeten doen.’’

Een klein deel van de eilanders drong bij de gemeente aan op een complete lockdown. ,,Maar als ik dan zeg dat ook zij dan niet meer van en naar het eiland mogen, dan vinden ze dat vreemd. Mensen weten gewoon niet wat het allemaal inhoudt. Het is ook iets waar wij als maatschappij nog nooit mee te maken hebben gehad. Zeker op het eiland zitten we in een spagaat. Veel mensen zijn afhankelijk van het toerisme. Die waren er na het wat rustiger winterseizoen klaar voor om mensen weer te ontvangen.’’

Toch heerst er op het eiland geen droefgeestige stemming. Sterker nog, een deel van de Vlielanders vindt de bevreemdende rust wel prettig. ,,Ik vind het aangenaam. Het gaat hier de laatste jaren altijd maar door’’, aldus Dirk Bruin. ,,Ik herken het van vroeger, van ruim dertig jaar geleden’’, zegt de medewerker van het natuurmuseum en Vlielander in hart en nieren. Het badhotel was toen in de wintermaanden open voor zakelijke gasten, hoewel dit eigenlijk niet uit kon. Het was een service; die mensen moesten toch ergens overnachten. ,,Het was bijzonder als je destijds eind maart een badgast bij de bakker zag’’, herinnert echtgenote en boswachter Anke Bruin zich.

loading

Haarscheurtjes in de samenhang

Met andere woorden: het eiland was tot enkele decennia geleden in de wintermaanden vooral voor de Vlielanders zelf. De eilanders redden zich altijd prima, op zo’n twee uur varen van het vasteland. De samenleving was hecht, men had oog voor elkaar en de bewoners lieten zich niet door het isolement van de wijs brengen. Dirk Bruin constateert dat die samenhang de afgelopen jaren wel wat haarscheurtjes vertoont.

,,De concentratie pensionado’s van buitenaf groeit. De een voegt zich wel en de ander niet in de gemeenschap. Ook zijn steeds meer mensen werkzaam in de off-shore en zeevaart. Die vinden de toeristische drukte wel leuk, maar hoeven er niet van te leven. Voorheen draaide de economie uitsluitend om het toerisme. Ik hoop dat deze situatie tot een moment van bezinning leidt. De ondernemers voelen zich hier onaantastbaar, ze weten dat de toeristen toch wel komen Het is hier 365 dagen per jaar hoogseizoen. Wanneer is men tevreden?”

Voor de toeristen die nu op de wal blijven, is Anke Bruin wel dagelijks in de weer. ,,Alles ligt stil, maar de natuur gaat gewoon door.’’ Op Instagram plaatst ze foto’s van het eiland. ,,Veel van de gasten horen er gewoon bij. Niet alleen uit economisch aspect, maar ook vanwege het gevoel.’’ Haar activiteit levert haar zowel positieve als negatieve reacties op. ,,Iedereen is uit zijn gewone doen en zoekt zijn eigen weg. Een recept om hier mee om te gaan, is er gewoonweg niet. Ik zie nu zelfs Vlielanders in het bos of op het strand, die daar normaal nooit naar toe gaan. ‘’

De situatie drukt ook op de anders zo opgeruimde medewerkster van Staatsbosbeheer. ,,Ik maak mij zorgen om mijn zwangere dochter en naasten op de wal. Van dichtbij horen we over de situatie in New York. Het is allemaal heel naar. Maar leed is niet op een weegschaal te wegen. Op Vlieland zie ik dat mensen sneller een praatje met elkaar maken, veel appen en meer bellen dan gewoonlijk. Contact blijft ontzettend belangrijk. We willen elkaar toch horen en zien. En aanraken natuurlijk, elkaar een knuffel geven. Maar dat laatste kan nu niet.’’

Lees ook | Een eilanddilemma onder de zon: ‘kom niet’, maar Schier leeft wel van toeristen (PREMIUM)

Een welkome adempauze

Om afstand te bewaren besloot Cilly Bakker haar kapsalon al voordat de kabinetsmaatregelen begin maart werden afgekondigd tot sluiting van haar kapsalon. ,,De meeste mensen die ik knip zijn eilanders en zij hadden er begrip voor.’’ Ook voor haar is de rust een welkome adempauze. Op het eiland leven de bewoners in een bevoorrechte positie, beseft zij. ,,De natuur doet echt iets met mensen. Mijn man en ik genieten er altijd enorm van. We mogen graag in onze oude Volvo over het strand rijden. Van het hout en andere dingen die we verzamelen maken we gebruiks- en siervoorwerpen. Een Stukje Vlieland noemen we het. We vinden het mooi als dingen een tweede leven krijgen.’’

Het past bij het gevoel dat Marko als ‘oer-Vlielander’- zijn familiebanden gaan terug tot omstreeks 1600 – heeft. ,,Het is mij met de paplepel ingegoten hoe ik moet omgaan met de natuur, het Wad. Je moet hier jezelf kunnen redden. Dat deden wij vroeger door op konijnen te jagen, te vissen. Wij hebben geleerd welke oneindige mogelijkheden én gevaren de natuur biedt. Je leeft hier in een kleine gemeenschap, dus staan de mensen voor je klaar als dat nodig is. De wetten die op het vasteland gelden, gelden hier ook. Maar wij maken er op een andere manier gebruik van, in de positieve zin des woords. Je ziet nu dat steeds meer buitenstaanders zich met ons willen bemoeien, maar ze kennen vaak de achtergrond van ons bestaan niet. Op Vlieland kunnen wij ons echt beter redden dan op de wal.’’

De natuur geeft kracht, zo voelt Nanth Hemken. ,,Het is hier puur. Er heerst ook een soort van tijdloosheid.’’ Vanwege haar marketingervaring in het bedrijfsleven is ze recentelijk toegetreden tot het Toeristisch Platform Vlieland. ,,Het eiland zal de coronacrisis overwinnen, maar hoe is de vraag. De rust is nu heel onwerkelijk. Ik voel mee met de gasten die nu hun verblijf moeten annuleren. Vlieland zit in hun hart; generaties komen hier. Voor velen voelt het eiland als hun thuis.’’ Net als talloze anderen worstelt Hemken met de vraag wat het beste voor iedereen is. ,,De perfectie oplossing is er niet. Het is zo persoonlijk.’’

Voor wie woont en werkt op het eiland gaat het leven door, ziet zij. ,,Mensen willen toch iets doen. Er wordt geschilderd, opgeruimd, verbouwd. Men doet dingen waar ze anders niet snel aan toekomen. Ik zie ook dat de natuur en schaal van het eiland iets met de mensen doen. Zij zijn relaxter. Vlielanders zijn hier nooit verder dan tien minuten van huis en hebben hun vaste patronen. Om half tien drinken ze thuis koffie, om half een wordt geluncht.’’

Ook de gasten hebben een andere gemoedstoestand dan op de vaste wal. ,,Mensen komen hier altijd vrolijk aan. Dat heeft echt te maken met het feit dat Vlieland een eiland is. Zodra ze in Harlingen aan boord van de veerboot stappen verdwijnen hun zorgen. Hier hoeft men even niets.’’ Met haar partner, geboren eilander Klaas Pronk, gaat de vakantie ook altijd naar een eiland. ,,Dat zit er gewoon in.’’

loading

De wereld niet groter dan Vlieland

Voorlopig is de wereld niet groter dan Vlieland. En dat bevalt Hemken prima. ,,Ik bracht vanmorgen een taartje naar mijn schoonmoeder. Die is 84. Ze vertelde dat zij niet wist wat haar overkomt dezer dagen. ,,Ze vertelde dat ze al drie bossen bloemen en een aantal kaartjes had ontvangen. Dat is ook typisch Vlieland.’’

Burgemeester Schokker voelt gepaste trots ten aanzien van de lokale bevolking. ,,Je proeft aan alles: We komen er samen doorheen. De gemeenschap is hecht. Ik herken het van Eastermar, waar mijn man en ik al heel lang wonen. Het doet mij herinneren aan de winter in 1979, toen delen van Friesland waren ingesneeuwd. Maar de gemeenschapszin is hier nog sterker. Mensen denken aan elkaar op het moment dat het nodig is.’’

Ze zag het begin vorig jaar, toen containerschip Zoe een groot deel van de lading boven de Waddeneilanden verloor en later toen er een brand in de duinen woedde. ,,Iedereen draafde op. Het zit in de genen van de bewoners dat je je hier moet kunnen redden. En anders leren ze het wel.’’

Jong en oud zorgen voor elkaar, ziet Schokker ook nu. Medewerkers van zorgcentrum Uiterton verzorgen activiteiten die eerder door derden werden gedaan, maar die vanwege de ‘geen bezoekregeling’ niet mogen komen. Weer anderen bezorgen maaltijden. Als bestuurder heeft Schokker weinig grip op de coronacrisis. ,,Ik houd er niet van en ben gewoon het liefste hard aan het werk. Maar het is zoals het is. We leren en delen met anderen. Dat sommige mensen spreken van een adempauze kan ik begrijpen, maar we moeten straks wel verder. Zonder toerisme kan de school hier niet bestaan, hebben bijvoorbeeld de fietsverhuurders geen inkomsten.’’

Deze week ging ze voor het eerst in ruim een maand weer een paar dagen naar de vaste wal. ,,Ik heb geen oorlog meegemaakt en voel mij dus ook geen burgemeester in oorlogstijd, maar ook dit is erg heftig. Het gaat om mensen en gezondheid. En dat laatste is toch het belangrijkste in het leven.’’

Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 4,99 per maand. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct