Rapport: COA had geen plan bij corona-uitbraak in azc Sneek

Angstige bewoners van het azc in Sneek brachten in mei de nacht buiten door, op een matrasje of in een tent. FOTO NIELS DE VRIES

Over de corona-uitbraak in het azc in Sneek, begin mei, is een kritisch rapport verschenen. ‘Het COA had geen plan, de Veiligheidsregio geen inzicht’, valt er te lezen.

Eind april en begin mei werden 28 bewoners van het azc getroffen door het coronavirus. Veel vluchtelingen voelden zich vervolgens onveilig, omdat de ruimtes klein zijn en niet iedereen zich aan de regels hield. Het was voor de ongeveer 450 bewoners onmogelijk om afstand te houden. In het azc delen zes mensen een toilet en een douche en vijftig man een keuken.

In een poging om te ontsnappen aan het virus brachten meerdere bewoners de nacht door op een matrasje in de buitenlucht. Ook was er dreiging uit de stad. Snekers vreesden verspreiding. Uiteindelijk werden de 28 besmette mensen en hun gezinsleden naar een noodlocatie gebracht van Defensie in Zoutkamp, om hier in quarantaine of isolatie te gaan. Het azc ging drie dagen op slot.

Evaluatie om van te leren

Omdat het ging om besmettingen ‘bij een bijzondere doelgroep en op een bijzondere locatie’ heeft Veiligheidsregio Fryslân het COT in Rotterdam (een instituut voor veiligheids- en crisismanagement) gevraagd een evaluatie te maken. Hier moeten overheden in het hele land van leren. In september verscheen het rapport, waarover in eerste instantie alleen vertrouwelijk is vergaderd door de Friese burgemeesters.

Lees ook: Bewoners azc Sneek in angst om coronadreiging en vijandigheid uit de buurt: ‘De psychische vermoeidheid is groot’

In het rapport staan veel wollige zinnen en afkortingen. Maar ook een hele duidelijke passage, over de voorbereiding die onvoldoende was: ‘Het COA (Centraal Orgaan opvang Asielzoekers, red.) had geen plan over hoe om te gaan met een uitbraak en de Veiligheidsregio had geen inzicht in de preparatie van het COA.’ Toch zijn de omvang en impact beperkt gebleven, hoofdzakelijk omdat de vele betrokkenen, ondanks verschillen van inzicht, hard hebben gewerkt, staat er.

Ook worden in het rapport allerlei ‘geleerde lessen’ opgesomd. Twee van de belangrijkste: breng als veiligheidsregio vooraf risicovolle locaties en organisaties in kaart en bespreek vooraf alvast (ook met het COA) wat geschikte alternatieve locaties zijn bij een uitbraak. Dit klinkt logisch, maar kon dus beter. Naast azc’s zijn bijvoorbeeld slachterijen en grote verpleeghuizen risicovolle locaties, valt te lezen.

Grote onrust bleef uit

Uiteindelijk liep het in Sneek goed af, staat in de evaluatie. Er is hard gewerkt en na enige tijd ook goed samengewerkt. Grote maatschappelijke onrust bleef uit. Wel moet beter gekeken worden naar de juridische kant van de zaak. Er was niet meteen duidelijk wat je als overheden kunt afdwingen (sluiting, isolatie, quarantaine) en welke ingrepen passend zijn. ,,We moesten het samen oplossen. Uiteindelijk is het heel goed gegaan’’, zegt directeur Wim Kleinhuis van Veiligheidsregio Fryslân in een reactie op het rapport.

De grootste uitdaging voor azc’s is ‘het vinden van een locatie voor quarantaine en/of isolatie’, melden de onderzoekers verder. Dat geeft Kleinhuis ook aan. Het vinden van een ‘gewone’ plek voor een asielzoekerscentrum, buiten coronatijd, is al lastig genoeg. Die verantwoordelijkheid ligt echter bij het COA, vindt de veiligheidsregio.

Defensie springt bij

Als het om hele grote groepen gaat, met mogelijk honderden mensen die elders moeten worden ondergebracht, springt Defensie bij met opvangplekken in onder meer Zoutkamp en Nieuw-Milligen, aldus Kleinhuis. Dat geldt ook voor andere groepen dan azc-bewoners. ,,Dit gebeurt op nationaal niveau, waar er maar plek is. Nood breekt dan wet.’’

Het COA laat weten het rapport nog niet te kennen. ,,Dan is het lastig om nu te reageren’’, zegt woordvoerder Alet Bouwmeester. ,,Maar wie was dit voorjaar wel voorbereid op corona?’’ Inmiddels zijn er in alle drie azc’s in Friesland isolatie- en quarantaineplekken, aldus Bouwmeester. Haar collega Fabian Paardekooper zegt dat het COA het rapport eerst wil bestuderen. ,,Het is altijd goed om ervan te leren.’’