Het bruggen- en sluizencomplex bij Kornwerderzand, gezien vanuit het Kazemattenmuseum.

Pijnlijk en peperduur: wat is er aan de hand bij de Afsluitdijk?

Het bruggen- en sluizencomplex bij Kornwerderzand, gezien vanuit het Kazemattenmuseum. Foto: Niels de Vries

De renovatie van de Afsluitdijk loopt drie jaar vertraging op. De oorzaak: vergeten waterstanden en golfhoogten. Vooral fietsers zijn de pineut.

Wat is er aan de hand?

De Afsluitdijk, dat icoon van de Nederlandse waterbouwkunde, wordt verstevigd en het sluizen- en bruggencomplex vernieuwd. Aannemingscombinatie Levvel (BAM, Van Oord, Rebel) sleepte de order voor 550 miljoen euro in de wacht. In juni 2019 maakte Inframinister Cora van Nieuwenhuizen de Tweede Kamer deelgenoot van een probleem. De berekeningen voor het sluizencomplex moesten over. 

Rijkswaterstaat legde uit dat in de berekeningen verkeerde of onvolledige gegevens waren ingevoerd over waterstanden en golfhoogtes. Die zijn van belang om een zo sterk mogelijk spuisluizencomplex te bouwen. ,,Het moet niet zo zijn dat we een ontwerp maken dat niet tegen iedere weercombinatie bestand is’’, zei woordvoerster Patricia Troost destijds. De nieuwe Afsluitdijk moet megastormen kunnen weerstaan die eens in de tienduizend jaar voorkomen.

Drie jaar vertraging

Het werk zou eind 2022 klaar zijn. Vorig jaar repte de minister van een vertraging van enkele weken, maar een jaar later kwam zij daar op terug. Van Nieuwenhuizen had het over ,,een constructief ingewikkeld probleem’’ dat zich concentreert rond het spui-sluizencomplex aan de Oeverse kant, de Stevinsluizen.

Afgelopen week bleek dat de vertraging oploopt tot liefst drie jaar. Pas in 2025 ligt de Afsluitdijk er weer bij als nieuw. Het ontwerp van de nieuwe en bestaande spuisluizen moest compleet over. De minister rept van ,,een complexe problematiek’’ waarvoor diverse externe experts zijn ingehuurd. ,,Samen met de aannemer wordt op dit moment de voorkeursoplossing en het bijbehorende kostenplaatje uitgewerkt.’’

Vergeten waterstanden

Het probleem heeft alles te maken met de waterstanden en golfhoogten in het IJsselmeer. Rijkswaterstaat had bepaalde reeksen niet meegenomen in de berekening. Het gaat in het bijzonder om een combinatie van een lage waterstand gecombineerd met hoge golven. Die waren voor het ontwerp onmisbaar. Het probleem manifesteert zich vooral aan de Oeverse kant, omdat hier de golfslag het sterkst is.

De spuisluizen in de Afsluitdijk zorgen ervoor dat het achterland droge voeten houdt. Als het IJsselmeer volloopt spuien de sluizen overtollig water naar de Waddenzee. Door de klimaatverandering zullen grote wisselingen in het waterpeil vaker voorkomen. Zoals Project Afsluitdijk het omschrijft op de eigen website: ‘In de toekomst zullen steeds vaker grote hoeveelheden water uit het achterland via de rivieren het IJsselmeer in stromen.’

De kosten

De minister hult zich in stilzwijgen. Kenners uit de waterbouwwereld noemen een bedrag van 200 miljoen euro. De overschrijding ligt in elk geval op het bordje van het ministerie. Dat duidt erop dat de bouwcombinatie Levvel weinig tot niets te verwijten valt en dat de fout ligt bij Rijkswaterstaat. De minister wil de meerkosten betalen uit het Deltafonds, dat tot 2033 krap 18 miljard euro te vergeven heeft. Zij is hierover nog in gesprek met de aannemer.

Bestuursvoorzitter Ruud Joosten van BAM lichtte vorige week tijdens de presentatie van de kwartaalcijfers een tipje van de sluier op. In  NRC Handelsblad  zei hij dat er geen sprake was van een ontwerpfout, maar van ,,verandering in de eisen van de opdrachtgever’’. Joosten: ,,De wijziging, belangrijk om dat te benadrukken, komt van Rijkswaterstaat’’.

Fietsers de pineut

Het is een heel gepuzzel om met het werk aan de spuisluizen het stormseizoen te omzeilen. In de winter zijn de sluizen het hardst nodig; dan stroomt via de grote rivieren het meeste water richting het IJsselmeer. De renovatie van de bestaande sluizen wordt over een langere periode uitgesmeerd zodat de inwoners rond het IJsselmeer geen gevaar lopen op natte voeten. 

Meerdere deelprojecten, zoals versterking van de dijk en vernieuwing van de autoweg, zijn eind 2023 klaar. Het werk aan de vismigratierivier wordt binnen enkele maanden aanbesteed. Hinder voor het autoverkeer duurt langer, maar is minder intensief. Fietsers zijn het slechtste af. Zij moeten langer wachten, mogelijk zelfs drie jaar extra tot eind 2025, voordat zij weer de oversteek over de Afsluitdijk kunnen maken voor een rondje IJsselmeer. De Fietsersbond heeft volgende week een afspraak met Rijkswaterstaat. ,,Wij zitten op het vinkentouw.’’

Politieke pijn

Het is niet voor het eerst dat Rijkswaterstaat in de fout gaat met een aanbesteding. Twee jaar geleden bestelde de dienst snelle speedboten die onbruikbaar bleken. Hetzelfde gebeurde met kustvaartuigen die te diep staken voor de ondiepe Waddenzee. Verder zijn er fouten gemaakt of is sprake van fikse kostenoverschrijdingen bij miljoenenprojecten als het project Zuidasdok in Amsterdam (ondertunneling van de A10 over een lengte van 1 kilometer), de Zeesluis bij IJmuiden en de Ringweg in Groningen. 

Dat opgeteld maakt de kwestie met de Afsluitdijk extra pijnlijk. Zoals de Friese gedeputeerde Avine Fokkens zegt: ,,Ik benijd de minister niet.’’ Van Nieuwenhuizen wordt vandaag ondervraagd tijdens een overleg in de Tweede Kamer. Pas komend voorjaar heeft zij de extra kosten op een rijtje.

Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct