Na twee boeken over het onderduiken van de Joodse familie Hein wordt deze week de documentaire ‘Op de vlucht’ uitgezonden. Peter Hein (82) uit Burgwerd ging ervoor terug naar adressen waar hijzelf en zijn ouders ondergedoken zaten.

De documentaire op omroep Max, gemaakt door de freelancers Bart Grimbergen en Roel Wijngaards-de Meij, bestaat uit drie onderdelen, waarin steeds een vraag centraal staat. Als eerste de vraag waarom de ouders Netta en Paul Hein gescheiden onderdoken van hun zoontje Peter. Ten tweede de vraag hoe ze konden overleven en tot slot de vraag welke sporen de oorlog achtergelaten heeft.

Die laatste vraag, daar kan Peter Hein, de peuter van toen, als geen ander op antwoorden. ,,De oorlog is geen dag weg. In ons gezin gaat het nog vaak over de oorlog. Mijn schoondochters merkten eens op dat het wel heel vaak terugkomt.’’

Peter en zijn vrouw Hanne hebben drie kinderen: Eva, David en Ruben. Een van de onderdelen van de documentaire vormt een gesprek van Peter met zijn kinderen opgenomen in het Spoorwegmuseum in Utrecht. ,,Op het Maliebaanstation in de wachtruimte van de tweede klasse. Dan hebben we het over die invloed.’’

Voordat hij en zijn ouders in 1943 moesten onderduiken, woonden ze in Utrecht. Vader Paul had al een paar keer een oproep gehad om zich te melden op de Maliebaan. ,,Maar mijn moeder had tbc en was te ziek. Dus schreef mijn vader keurig een briefje dat ze zich ‘helaas’ nog niet konden melden. Alsof je zegt: helaas kunnen wij ons nog niet laten vermoorden.’’

Want dat dat hun lot was, was zijn vader al lang duidelijk, vertelt Hein. Zijn vader was gevlucht voor de Jodenhaat nadat hij in 1933 in het Duitse Emden in elkaar was geslagen. Nederland leek zijn ouders een veilig land omdat dit land in de Eerste Wereldoorlog neutraal was gebleven. ,,Maar in 1940 was hij terug bij af. Mijn vader zag begin 1942 al foto’s van massagraven in de Oekraïne. Voor hem was er maar één manier om te overleven: gescheiden van hun kind onderduiken.’’

Dat je je kind wegbrengt en een dag later zelf de sleutel voor de laatste keer in het slot van je huis steekt, is niet voor te stellen, vindt Hein. Zijn ouders doken vervolgens op wel twaalf adressen in en rond Utrecht onder. Zelf werd Peter Hein op zo’n acht tot tien adressen ondergebracht. Zijn ouders werden in die periode drie keer verraden.

Dat ze het overleefd hebben, is volgens Hein te danken aan hun overlevingsdrang. ,,Nooit opgeven, was het motto van mijn vader. Bij elk adres inspecteerde hij eerst de vluchtwegen en oefende die met mijn moeder. Zo zijn ze een keer via een balkon ontsnapt, maar mijn moeder is ook wel eens uit het raam gesprongen terwijl mijn vader een van de ‘boeven’ opsloot in een kruipruimte.’’

Na de oorlog praatte zijn moeder over niets anders dan de oorlog. ,,Ze vertelde er spannende verhalen over.’’ Pas toen Hein zelf kinderen kreeg en geconfronteerd werd met de gedachte hoeveel van zijn familie vermoord zijn, besloot hij haar verhalen op de band op te nemen. Dat materiaal gebruikte hij later voor het boek De Onderduikers, waarin hij het verhaal van zijn ouders beschrijft. Eerder schreef Hein het boek Het zesde jaar. De titel wijst erop dat de oorlog voor het gezin Hein het zesde jaar na 1940 nog niet afgelopen was.

Hein dacht jaren geen last van zijn verleden te hebben. Hij werkte als universitair hoofddocent verloskunde aan het Radboud in Nijmegen, zat in talloze besturen, maar raakte op zijn vijftigste in een diepe depressie. Daarna werd hij tot 50 procent afgekeurd. Hij deed één avond in de week aan schilderen en beeldhouwen en gaat nu in Burgwerd als kunstenaar en schrijver door het leven. De terugval had grote impact op zijn gezin.

De documentairemakers hebben dat alles integer weergegeven, vindt Hein. Extra mooi is dat zijn zoon, Ruben Hein, bekend als zanger, en muzikant en winnaar in 2018 van Wie is de Mol? de muziek verzorgt. ,,Het wordt steeds belangrijke deze verhalen door te geven. Steeds meer mensen die het overleefden zijn er niet meer. Ik voel het als mijn plicht om als een van de laatste der Mohikanen erover te vertellen.’’

Op de vlucht, te zien op 4, 5 en 6 mei bij omroep Max, NPO 2, 18:20 uur

Je kunt deze onderwerpen volgen
Súdwest-Fryslân
Tweede Wereldoorlog
Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct