Ze zijn bijna allemaal verdwenen, de uitkijktorens om Russische vliegtuigen mee op te sporen tijdens de Koude Oorlog. Maar in Oudega liggen de brokstukken gewoon verstopt in de tuin. Dat vraagt om een monument.

Sytze Bruinsma duwt het blad opzij. Kijk, daar heb je er eentje. Groen geverfd, maar de vierkante gaten in het beton laten geen ruimte voor twijfel. Dit is oorlogsmateriaal, vermomd als tuinhek.

Verstopt onder de klimop staan overblijfselen van ‘Eva-3’, de luchtwachttoren die zich tot vijftig jaar geleden ten noorden van Oudega bevond. Maar hoeveel mensen weten dat nog?, zegt Bruinsma, voorzitter van de historische dorpskring Hattum de Vries. ,,Sels soks as de Kâlde Oarloch, in soad jongerein seit dat neat mear.”

140 uitkijktorens

In de jaren vijftig bouwde de overheid bijna 140 uitkijktorens, verspreid over het hele land. De vrees voor een Russische inval was groot. Omdat de Luchtmacht laagvliegende vijandelijke toestellen niet op de radar zou krijgen, waren er extra ogen en oren nodig. Vanuit de nieuwe torens tuurden vrijwilligers van het Korps Luchtwachtdienst door verrekijkers naar naderende Sovjet-toestellen, hun oren gespitst op het eerste gerucht van een luchtinvasie.

'Dy fan Aldegea seach der sa út as dy in Aldemardum, mar minder heech'

De Russen kwamen niet. Al vanaf eind jaren zestig gingen de betonnen torens stapsgewijs tegen de vlakte. In Friesland is er maar één bewaard gebleven, bij Oudemirdum. Bruinsma: ,,Alle tuorren hienen itselde ûntwerp. Dy fan Aldegea seach der sa út as dy in Aldemardum, mar minder heech.”

Dat de brokstukken van de ‘Eva-3’ er nog zijn, is te danken aan dorpsgenoot Henk Herder. Na de sloop van de toren nam hij de betonnen onderdelen over en verwerkte ze in de erfafscheiding van zijn fouragehandel midden in het dorp. In de achtertuin reconstrueerde hij er zelfs een minitorentje van.

Een andere deel kwam terecht bij Oudegaster Anton van der Ploeg, die het beton aantrof als fundering toen hij onlangs zijn tuin aanpakte. ,,Doe tochten wy, hjir moatte we wat mei”, zegt Bruinsma.

De tekst gaat verder onder de foto.

loading

Monument langs de openbare weg

Het plan van de historische kring is om van de vrijgekomen brokstukken - Van der Ploeg wil er graag vanaf - langs de openbare weg een monument te maken als verwijzing naar de luchtwachttoren. Er is al een schets gemaakt. De betonnen panelen worden opgericht, zodat het bouwwerkje 3 à vi4er meter hoog wordt.

'As bern fûnen wy it in geheimsinnich ding, mar koest der net by'

De locatie van de oude toren, aan de Gariperwei ten noorden van het dorp, is in handen van een woningcorporatie en niet beschikbaar. ,,Mar yn it doarp soe ek raar wêze”, zegt Bruinsma. ,,Dy tuorren stienen yn it fljild, omdat der oars gjin frij sicht wie.”

Hattum de Vries richt zich nu op een plek in de berm iets meer naar het noorden: er moet nog toestemming worden gevraagd bij de gemeente. Voor het gedenkteken zelf hoopt de stichting op steun van het Iepen Mienskipsfûns. De bedoeling is dat het monument, met informatiepaneel, wordt opgenomen in de bestaande wandelroute langs historische plekken in en rond Oudega.

Bruinsma hoopt dat nieuwe generaties zo iets meekrijgen van de (bescheiden) rol die Oudega speelde in de krachtmeting tussen Oost en West. Zelf kan hij zich de toren nog goed herinneren. ,,As bern fûnen wy it in geheimsinnich ding, mar koest der net by. Der stie in stek omhinne mei stikeltried.”

Zelfs dat kreeg een tweede leven: ergens in een tuin staan nog hekpalen die nu dienst doen als waslijn.

loading

Je kunt deze onderwerpen volgen
Smallingerland
Geschiedenis
Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct