Het financieel onderzoek naar Aventura was mogelijk beperkt. Het kon op verzoek van de Drachtster zorggroep alleen worden uitgevoerd na ondertekening van een geheimhoudingsverklaring.

Woordvoerder Jennifer Zwierstra bevestigt namens de gemeente Smallingerland de geheimhouding, na vragen van de Leeuwarder Courant . Ook de inhoud van de geheimhoudingsverklaring is geheim en bij de gemeente niet bekend. CDA-raadslid Hans Doddema reageert perplex, de gemeenteraad was hier niet van op de hoogte.

Er komt steeds meer kritiek op de vier onafhankelijke onderzoeken die burgemeester en wethouders (B en W) van Smallingerland een jaar geleden liet uitvoeren naar de kwaliteit en rechtmatigheid van de zorgverlening door Aventura. Dat is een aanbieder van beschermd wonen aan mensen met een verstandelijke of psychische beperking. De gemeenteraad stelde eind augustus vast dat de dertien onderzoeksvragen in de rapportage niet duidelijk zijn beantwoord. Emeritus hoogleraar Harrie Verbon had bij Reporter Radio geen goed woord over voor het financieel onderzoek. Zo wordt er niets gemeld over onderzoek naar de geldstromen tussen de verschillende stichtingen en bv’s die aan Aventura gelieerd waren en dezelfde eigenaren hadden.

B en W gelastten het onafhankelijk onderzoek naar Aventura na diverse klachten van ouders en (oud-)medewerkers over vermeende misstanden en uitgebreide publicatie hierover door de Leeuwarder Courant en Reporter . Nu blijkt uit antwoorden van de gemeente dat in de onderzoekscommissie, die moest zorgen voor de opzet van de verschillende onderzoeken, naast de onpartijdig voorzitter vooral sleutelfiguren van de gemeente Smallingerland zaten, nauw betrokken bij contractbeheer en het toezicht daarop. Ook dit was de gemeenteraad niet bekend, zegt Doddema. ,,Een donderslag bij heldere hemel. Van hoogst onprofessioneel gehalte.”

Volgens de gemeente zat ook een ambtenaar van Sociaal Domein Fryslân (SDF) in de onderzoekscommissie. Strategisch adviseur Eric Schultz van SDF (dat zorgt voor inkoop en aanbesteding van jeugdzorg en beschermd wonen voor alle Friese gemeenten) ontkent dat. ,,We hebben er één dag bijgezeten, maar onze vertegenwoordiger heeft gezegd dat we het niet eens waren met de manier van onderzoek: ‘we doen niet mee’”, zegt hij. De reden daarvoor kon hij gisteren nog niet toelichten.

In het rapport was de hoofdconclusie dat er incidenteel niet aan de kwaliteitseisen van zorg is voldaan, maar dat niet is gebleken dat daar dit structureel mis was. Over het financieel onderzoek is nauwelijks gerapporteerd. Er wordt een enkele directe en indirecte aanbeveling voor nader onderzoek gedaan. Maar B en W van Smallingerland achtten meer onderzoek niet nodig, toen zij eind mei het rapport via een afgeronde aanbiedingsbrief naar de gemeenteraad mailden.

De aanwezigheid van sleutelfiguren van de gemeente Smallingerland in de commissie die de onderzoeken naar Aventura opzette, moesten een ,,meer-ogen principe” borgen.

Zo moest de integriteit en met name de proportionaliteit van het onderzoek worden bewaakt. Dat is de uitleg van onpartijdig voorzitter Alex Opmeer van onderzoeksbureau Visible aan Reporter Radio . Hij benadrukt dat het onderzoeksrapport puur op basis van de input door de onderzoeksbureaus is opgesteld. ,,Geenszins is er sprake geweest van enige inmenging van anderen.”

Voor vragen van de Leeuwarder Courant verwijst Opmeer naar de afdeling communicatie van Smallingerland. De andere onderzoeksbureaus Inquirendum, Finteger en Argo willen niet reageren en verwijzen eveneens naar de gemeente. Het zestien pagina’s tellende rapport is opmerkelijk genoeg niet ondertekend. Navraag bij Smallingerland leert dat Opmeer het rapport heeft geschreven.

De gemeente laat verder weten dat ook het vaststellen van de onderzoeksvragen een rol van de onderzoekscommissie was. Die bepaalde dus wat wel en niet onderzocht moest worden.

Het gebrek aan transparantie over de onderzoeken naar Zorggroep Aventura tast volgens deskundigen de geloofwaardigheid aan. Volgens Michiel Herweijer, voormalig directeur van de Noordelijke Rekenkamer en als universitair docent aan Campus Fryslân gespecialiseerd in evaluatieonderzoek, is het niet verkeerd dat ambtenaren van de eigen organisatie meekijken met het uitzetten van onafhankelijk onderzoek. ,,Maar dat moeten wel ambtenaren zijn die op afstand van het onderwerp staan”, legt de professor in zijn algemeenheid uit. Om die reden is het van belang te weten wie in een onderzoekscommissie zitten. ,,Als je die regel niet toepast, dan is dat een lichte overtreding. Die tast je geloofwaardigheid aan.”

In het argument van integriteit en proportionaliteit bewaken kan Herweijer zich niet vinden. ,,Als je bang bent dat een onderzoek veel omvangrijker wordt dan nodig is, kun je dat makkelijk ondervangen door een maximaal budget en een tijdslimiet af te spreken.” Emeritus hoogleraar Harrie Verbon trekt in een blog op zijn website stevig van leer tegen de gemeente Smallingerland. Hij ziet in het rapport tal van aanwijzingen voor een gebrek aan onafhankelijkheid en concludeert dat de tijd rijp is voor een derde serie onderzoeken. ,,Maar dan echte, onafhankelijke onderzoeken.”

Het was de bedoeling dat de in september 2019 aangekondigde onderzoeken voor het eind van dat jaar afgerond zouden zijn. Uiteindelijk is het rapport pas eind mei zonder ruchtbaarheid naar de gemeenteraadsleden gemaild. De media en de moeders die de vermeende misstanden aanhoudend onder de aandacht van de gemeente hebben gebracht, zijn hierover niet actief geïnformeerd. Er is geen gelegenheid verstrekt aan raad of media om de onafhankelijk voorzitter te bevragen.

Dit alles is in strijd met waar onafhankelijk onderzoek in het publieke belang aan zou moeten voldoen, volgens een rapport dat door Tjibbe Joustra onder verantwoordelijkheid van de Onderzoeksraad voor Veiligheid is uitgebracht. De woordvoering over dergelijk onderzoek zou bij de onafhankelijk voorzitter moeten liggen. De gemeente Smallingerland vindt echter dat die taak voor haar is weggelegd, omdat de gemeente opdrachtgever is.

In tegenstelling tot B en W Smallingerland is Sociaal Domein Fryslân op gezag van de Leeuwarder wethouder Hilde Tjeerdema in juni wel een aanvullend onderzoek begonnen naar de 285.000 euro die Aventura in 2017 aan beveiligingskosten zou hebben uitgegeven, maar niet met facturen kan onderbouwen. Een vraag is hoe de accountant desalniettemin de jaarrekening heeft kunnen goedkeuren. De medewerking vanuit de gemeente Smallingerland en de onderzoeksbureaus verliep aanvankelijk stroef, meldt strategisch adviseur Eric Schultz.

Reporter Radio , Radio 1, zondag 19.00 uur

Je kunt deze onderwerpen volgen
Smallingerland
Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct