Door een toevallige vondst van Gerben Bosgraaf uit Drachten krijgt Yntze Heida onbekende oorlogsdocumenten van zijn familie in handen. Met daarbij een indringende briefkaart.

Krantenknipsels, distributiekaarten, Duitse formulieren: het is een bonte verzameling papier die Gerben Bosgraaf in 2020 aantreft in een oud chocoladeblik op een vlooienmarkt in de buurt. Er is wel een gemene deler. Alle documenten hebben te maken met de familie Heida uit Beetsterzwaag.

Die naam kent Bosgraaf. Zijn moeder, Tine Beyert, is in de oorlogsjaren huishoudhulp in de woning van Heida’s aan de Hoofdstraat. Aan het einde van de oorlog woont bij het veeartsengezin ook het nichtje ‘Els’. Dat Els geen nichtje is maar een Joods meisje, is voor Tine geen geheim.

,,Oei, dat wie eins net de bedoeling.” Kleinzoon Yntze Heida (68) doet zijn hand voor de mond, als hij hoort wat Bosgraaf hem vertelt. Gelukkig had diens moeder het hart op de juiste plaats. ,,Mar fansels hienen sa min mooglik minsken soks witten moatten.”

Blik noch inhoud eerder gezien

Heida draagt dezelfde voornaam als zijn pake en woont in Groningen, Bosgraaf kon hem op internet zo opsporen. Nu zitten de twee mannen in Drachten in de achtertuin. Heida ziet het oude blik op tafel, maar het blik noch de inhoud heeft hij ooit eerder gezien.

Het verhaal van ‘Els’ kent Heida natuurlijk wel. Haar echte naam was Fieke Asscher, dochter van de Groningse opperrabijn en schrijfster Clara Asscher-Pinkhof. In de nazomer van 1944 kwam ze vanuit Amsterdam in Friesland bij de Heida’s terecht. Kleinzoon Yntze, geboren in hetzelfde huis, heeft later haar onderduikplek nog met eigen ogen gezien. ,,In krûpromte, tusken de apteek en it wenhûs.”

Fieke zou later nog worden overgebracht naar een onderduikadres in Enschede, overleefde de oorlog en werd in toenmalig Palestina herenigd met haar moeder. Voor hun rol bij het redden van haar leven zou het echtpaar Heida in 1988 postuum een Yad Vashem-onderscheiding krijgen.

Emaillen armschildje

In het blik zit een oud artikel uit het Nieuwsblad van het Noorden uit die tijd, wanneer Fieke - inmiddels een getalenteerd kunstenaar - vanwege die onderscheiding naar Nederland komt. Maar ook een lidmaatschapskaart van de Binnenlandse Strijdkrachten, toehorend aan Yntze’s tante Margot. Een koerierstersband, en een emaillen armschildje van de Luchtbeschermingsdienst, handig voor verzetsmensen die na spertijd op straat moesten zijn.

loading

,,Ik bin der pas letter efterkommen, dat se der sa aktyf mei wie”, zegt Yntze. Een onderduikster in huis, verzetsacties - vooral zijn beppe Roelie moet daar de drijvende kracht achter zijn geweest, denkt hij. ,,Dy kaam út in read nest en koe net tsjin ûnrjocht.”

Verder: de oproep van zijn eigen vader Jan, toen zeventien jaar, voor de Arbeidsdienst. Maar ook een door de Duitsers ondertekende vrijstelling daarvoor wegens ‘hartproblemen’. Yntze grinnikt. ,,No, dêr ha ik nea wat fan heard of murken.”

Wie heeft documenten bewaard?

Maar wie al deze documenten nu al die tijd heeft bewaard, blijft een raadsel. De kleinzoon heeft geen idee. Grootouders, vader en zijn twee tantes, ze zijn allemaal overleden en woonden al niet meer in Friesland. Gerben Bosgraaf wil zijn vondst in elk geval graag overhandigen. ,,Ik fielde my beswierd om dit sels te hâlden.”

Eén briefkaart tussen de papieren raakt de Heida-nazaat toch wel het meest. Afkomstig van ‘Simon’ en gericht aan de familie. Het moet volgens Yntze gaan om Simon Kleefstra, een Joodse vriend van zijn vader.

loading

De kaart is geschreven in 1943, vanuit de trein, bij halte Buitenpost. ‘We zijn vol goede moed’, meldt Simon aan de Heida’s. ‘Hou jullie goed, want nog eventjes, dan is de ellende over. We gaan nu richting Westerbork. Maar we komen spoedig weerom.’

Yntze weet dat zijn vader Simon nog tevergeefs heeft gewaarschuwd: ga niet, duik onder. Hij legt de brief weg. ,,Asto dat no sa lêst. Wylst wy witte hoe’t it einige is.”

Je kunt deze onderwerpen volgen
Opsterland
Tweede Wereldoorlog
Instagram
Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct