De oudste state van Beetsterzwaag zit vol verhalen, weten bewoners Gerrit en Anky Hoekstra.

Hoe is het om te leven en werken in een state? Deel 2: Fockensstate, in de schaduw van de grote drie van Beetsterzwaag

De oudste state van Beetsterzwaag zit vol verhalen, weten bewoners Gerrit en Anky Hoekstra. FOTO JILMER POSTMA

Gerrit Wytze Hoekstra herstelde de vroegste state van Beetsterzwaag in oude luister. Met liefde, maar na ruim dertig jaar onderhoud, zonder een cent subsidie, durft de zeventiger de ladder niet meer op.

,, A ls we van de westkant Beetsterzwaag binnenrijden, worden we direct al verrast door het imposante Lyndenstein’’, schreef amateur-historicus Sib Boersma in het voorwoord van zijn boek De geschiedenis van de adel en andere voorname families in Beetsterzwaag en Olterterp uit 2019. Het steekt Gerrit (76) een beetje dat zijn kop-hals-rompboerderij, Fockensstate, wordt overgeslagen. Terwijl het pand wel degelijk eerder te zien is dan Lyndenstein.

Hij knikt richting het naastgelegen perceel. Achter de hoge, donkerrode beuken, daar ligt Lyndenstein. ,,Ik fyn it mar in lomp gebou.’’ Gerrit is het wel gewend dat zijn levenswerk in de schaduw staat van de grote drie: Lyndenstein, Harinxma State en Lauswolt. ,,De measten ride hjir sa foarby, wylsto buorkerijstates as dizze hast net sjochst en it is ek noch de âldste state fan de Sweach.’’

Bovendien, aldus de oud-Buitenposter, woonden op Fockensstate niet de minsten en nu dus, alweer meer dan dertig jaar, een ijverige timmerman. Gerrit kocht de vervallen state op oudejaarsdag 1988 van een projectontwikkelaar die de oorspronkelijke kavel van 1,6 hectare in tweeën had geknipt. Op het westelijk deel werden nieuwe woningen gebouwd. Het oostelijk deel met Fockensstate, toch nog 5100 vierkante meter, kwam voor 150.000 gulden in handen van Gerrit.

Geen adellijk bloed

Met hart en ziel creëerde hij hier een klein paradijs, samen met zijn kwieke, Brabantse echtgenote sinds 48 jaar. Ze stelt zich even voor: ,,Johanna, Elisabeth, Cornelia en uh... o ja: Antoinette Hoekstra-Otten.’’ Kortweg: Anky. De vier doopnamen doen misschien anders vermoeden, maar ook bij haar stroomt geen druppel adellijk bloed door de aderen, meldt de vrouw des huizes (75) in een gezellig mengelmoesje van Fries en Brabants. ,,Ik heb ook niks met adel of met kouwe kak’’, benadrukt ze en steekt een sigaretje op. ,,Dit huis noem ik nog altijd de âld keet . Maar ik ben wel katholiek en katholieken hadden vroeger vaak veel namen.’’

H et oude huis zit vol verhalen. Gerrit raakt er niet over uitgepraat. Zo zwaaiden de invloedrijke vervenersfamilies Fockens en Van Teyens er bijna twee en een halve eeuw de scepter. Boerenadel volgens Gerrit. Een verhaal apart is dat van de ongehuwde grietman en later burgemeester van Opsterland Saco van Teyens, bewoner tussen 1853 en 1857. Hij verhing zich om onduidelijke redenen in 1857 in de statige opkamer met hoge ramen. Daar bevindt zich nu de echtelijke sponde van de Hoekstra’s. Hond Polly zaliger – hij is begraven in de tuin – lag eerder gewoon bij Gerrit en Anky in de slaapkamer. Het beest keek altijd omhoog en blafte dan, zegt Gerrit: ,,As hong Saco der nóch.’’

Bouwval

Na Saco van Teyens woonde er nog zes jaar een huisbewaarder – Fedde Huisman – en vervolgens kwam, aldus Gerrit, de échte adel: wethouder en later kantonrechter Binnert Philip van Harinxma Thoe Slooten. Hij woonde er als huurder van 1863 tot 1877 en verhuisde vervolgens naar het grotere Harinxma State. Hij werd namelijk commissaris des Konings en later der Koningin. ,,Der is noch wol in foto fan him’’, zegt Gerrit, ,,makke yn de foarkeamer, dy’t se doe de jachtseal fan Fockensstate neamden. In man mei in grutte snor. En syn bút, in wyld swyn, derby fansels.’’

Velen verklaarden de timmerman voor gek toen hij de bouwval kocht. ,,It wie in soadsje.’’ Maar Anky maakte zich geen moment zorgen. ,,Ik vond het wel goed joh, hou wel van een avontuurtje.’’ Zij bleef tijdens de restauratie wonen in hun vrijstaande woning aan Zuiderhogeweg in Drachten. ,,Ik wilde niet met onze katten in een caravan.’’

Verschillende gedaanteverwisselingen

Het huidige Fockensstate, een rijksmonument sinds 1990, stamt nog voor een klein deel uit 1616 en heeft in de loop der eeuwen verschillende gedaantewisselingen ondergaan. In de literatuur over de state wordt volgens Gerrit steeds maar weer een hardnekkig misverstand gekopieerd, namelijk dat het hele voorgebouw in 1879 is gesloopt. Hij is er zeker van dat dat alleen het voorste deel – eerder drie verdiepingen hoog -– betrof. Het achterste deel bleef staan. De huidige voorgevel was eerder een tussenmuur, vertelt Gerrit. Die werd opnieuw bepleisterd. De originele, statige voordeur met gietijzeren sierroosters – 2,70 meter hoog, 1,30 meter breed en 6 centimeter dik – bleef bewaard en werd herplaatst. Een stuk muur in de hals van de boerderij zou zelfs nog ouder zijn dan 1616. ,,Dat tink ik fanwege de hiel smelle kalkfoechjes.’’

,,Wêr dogge se it dochs fan?’’, vroegen sommige dorpelingen zich af. Gerrit was immers geen grootverdiener en zijn vrouw werkte alleen in het begin van hun huwelijk een paar jaar in de productie bij Philips. Gerrit wil het geheim na al die jaren wel onthullen: hij had gewoon geluk met een erfenis vanuit een rijke tak in zijn familie. Bovendien wist hij veel kosten te drukken door zelf de handen uit de mouwen te steken. Overal en nergens sleepte Gerrit panelen, glas-in-loodraampjes of ander bouwmateriaal vandaan. ,,Een vliegende kraai vangt altijd wat’’, zegt Aly. ,,Dat scheelt een hoop.’’ Haar man prijst zichzelf gelukkig: ,,Yn de steat fan no hie ik it nea keapje kind.’’

D e lommerrijke tuin was aanvankelijk een kale vlakte met een kuilbult aan de ene kant van het huis en een mest-hoop aan de andere kant. De vorige bewoner, Bauke de Boer, huurde het complex van de gemeente Opsterland en runde er een veehouderij. De bekende tuinarchitect Lucas Pieters Roodbaard had omstreeks 1835 nog een fraai ontwerp gemaakt. In 1855 werd de tuin ingericht in Engelse landschapsstijl, naar een ontwerp van tuinarchitect Gerrit Vlaskamp. Daar was niets meer van over toen de Hoekstra’s het pand kochten, behalve dan waarschijnlijk de oude taxus, een beuk, een conifeer en nog wat andere bomen.

As uitgestrooid in de tuin

Het kinderloze echtpaar is nog vaak met plezier in de tuin bezig, al krijgen ze daar tegenwoordig wel een beetje hulp bij van een uit Turkije afkomstige Koerd. ,,Ali Ciaankali, noemen we hem’’, lacht Anky. Gerrit is blij met de assistentie: ,,Hy sjout de troep wat fuort, mar ik wol him net oan it snoeien hawwe. Dêr hat hy gjin ferstân fan.’’

O nlangs kwam familie van Bauke de Boer op een zaterdagochtend spontaan langs met een urn en de vraag of ze alstublieft de as van vermoedelijk de broer van Bauke, die erg aan Fockensstate gehecht was, in de tuin mochten uitstrooien. Gerrit en Anky vonden het best. ,,Het was zijn laatste wens en dan doe je dat’’, zegt Anky. ,,Ik wou alleen niet zien waar. Stel je voor: als ik dan sta te schoffelen denk ik steeds aan die man.’’ ,,Efter de tulpebeam’’, verklapt Gerrit. ,,Mar it is al wat ferwaaid.’’ Anky zet grote ogen op: ,,O, ligt-ie dáár.’’

Bezoekers komen meestal via de staldeur aan de westkant van het pand binnen of door wat de bewoners de achterdeur noemen, de westelijke entree in de hals van de boerderij. Wie die deur opent en omhoog kijkt, wordt meteen verrast door een romantisch tafereel: een Spaans hekje van gietijzer, omgeven door oude vetplanten. Een gift van een in Spanje wonende Nederlander, zoals zoveel spullen in en om het huis gewoon gegeven zijn of voor een habbekrats gekocht.

Een gat in het plafond

Gerrit had een extra verdieping op de hals van de boerderij gezet met een groot raam op het westen. De zee aan zonnestralen die binnenviel, moest ook de onderliggende, donkere gang gaan verlichten. En dus zaagde de doe-het-zelver een groot gat in het plafond. Om te voorkomen dat mensen of dieren – ze hebben een Friese stabij en vier katten – vanaf de overloop in het gat zouden vallen, plaatste Gerrit het sierlijke, witte hekje. Zijn vrouw kijkt omhoog met een quasi-zwoele blik. ,,Ik wacht nog altijd op een troubadour met een gitaartje, maar hij komt nooit.’’

I n de keuken en de grote woonkamer is geen gaatje onbenut gelaten: oude familiefoto’s, borduurwerk en schilderijen van artistieke Anky, een trekpopjesverzameling en talloze aandenkens aan de vele verre reizen die het levenslustige echtpaar in de loop der jaren maakte. Tegenwoordig reist Anky alleen, want Gerrit kan het door zijn gebrekkige gezondheid – ,,in stoflong, CPOD en in etalaazjepoat’’ – niet meer opbrengen.

Daarom durft hij ook de ladder niet meer te beklimmen om de goot, op 5,5 meter hoogte, bladvrij te maken of om dakpannen te vervangen. Het schilderwerk laat hij dit jaar voor het eerst over aan een betaalde kracht. ,,Nou houdt-ie de stoel warm’’, merkt zijn echtgenote fijntjes op. ,,Ik moat ynleverje’’, zegt de man die altijd zo druk bezig was. ,,As ik dat net akseptearje, haw ik gjin libben.’’ Anky, zelf ook niet voorzien van zitvlees, begrijpt het maar al te goed. ,,We kunnen er wel om treuren, maar dat helpt niks joh.’’

Het dichtst bij het vuur

Tot nu toe hebben de Hoekstra’s zich in ieder geval goed kunnen bedruipen en eigenlijk is de timmerman ook wel trots dat hij het allemaal zonder subsidie heeft gedaan. ,,Ik haw noait in sint hân. Neat.’’

Heel anders ligt dat volgens Gerrit voor adellijke lieden zoals graaf Freddy de Marchant et d’Ansembourg en zijn vrouw barones Livia Van Harinxma thoe Slooten, eigenaren van Harinxma State en Fogelsangh State in Veenklooster. Livia’s overgrootvader is de eerder genoemde Binnert Philip van Harinxma Thoe Slooten. ,,Dy minsken krije ál subsydzje fan de provinsje’’, vervolgt Hoekstra: ,,77.000 euro yn 2018 bygelyks foar de restauraasje fan Fogelsangh State.’’

Anky fronst haar wenkbrauwen: ,,Ik woon hier al dertig jaar en ik ken die hele mensen niet. Maar je ziet het toch overal: wie het dichtst bij het vuur zit...’’ Gerrit knikt instemmend: ,,Sokken komme altyd boppe oan it listke.’’

Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct