Tsjalling Jonkhoff groeide op van ondeugende jongen tot een man die zich interesseerde voor de wereld en zich zorgen maakte om het klimaat. Op zijn eigen unieke, geweldloze manier deelde hij plaagstootjes uit aan hen die die het milieu bewust of onbewust schade toebrachten. Hij overleed eind maart in Appelscha, twaalf meter boven NAP.

Die afstand tussen zijn eigen woning en het grondwaterpeil was voor Jonkhoff nogal een ding. In de jaren negentig verhuisde hij met zijn vrouw en zoon van Drachten naar Appelscha. De geschiedenis- en aardrijkskundeleraar was er destijds heilig van overtuigd dat grote delen van Friesland binnen afzienbare tijd totaal onder water zouden komen te staan. Zover is het anno 2021 nog altijd niet, al is de aandacht voor klimaatverandering toegenomen. Toen Jonkhoff daar begin jaren ‘80 van de vorige eeuw over begon werd hij nauwelijks serieus genomen.

Jonkhoff groeide op in Haarlem, als zoon van een huisarts. ,,Als jonge jongen had hij al stoute trekjes’’, vertelde zus Jet tijdens het afscheid. Zo trok hij er als peuter in zijn eentje op uit, middenin de oorlog. En ook als puber wist hij met zijn vriendjes regelmatig kattekwaad uit te halen.

Avontuur en kwajongenstreken kenmerken zijn jeugd. Zo memoreert schoolvriend Emo Bos hoe Tsjalling in Haarlem altijd Luilak vierde, waarbij hij voor dag en dauw met een ratelende fiets door nog stille straten fietste, af en toe een knalerwt gooide. En hoe ze later werden gearresteerd bij een spoorbrug, waar je ,,fantastisch kon klimmen’’. Niet veel later kwam een grote politiemacht de twee vrienden arresteren.

Klimaatverandering

Tsjalling studeerde geschiedenis en aardrijkskunde in Amsterdam en doceerde later beide vakken op de middelbare school. Oud-leerlingen roemen zijn mooie verhalen en humor. De strijd voor natuurbehoud en tegen klimaatverandering nam evenwel een steeds groter deel van zijn leven in beslag.

Daarin bediende hij zich niet zelden van geweldloos verzet, en echoode dezelfde avontuurlijke ongehoorzaamheid uit zijn jeugd. Zo zag hij in het bos ooit een rij bomen die met een geel gespoten kruis waren gemarkeerd en zo veroordeeld tot kap. Tsjalling peuterde een stukje boomschors los en ging daarmee naar de verfhandel, om verf te laten mengen in de kleur van de bast. Vervolgens schilderde hij alle kruizen over.

Toen de bomenkappers met hun ronkende kettingzagen ten tonele verschenen, konden die dus niet zien welke bomen ze moesten omzagen. Met als gevolg dat alle bomen - vooralsnog - bleven staan, terwijl de mannen op de uitkijk bleven staan om te ontdekken wie hun deze streek geleverd had. Niet veel later betrapten ze Tsjalling, die een stevige berisping kreeg.

Verliezen

Tsjalling Jonkhoff kwam op voor het milieu, en droeg zijn boodschap wijd en zijd uit. Hij richtte de stichting Woudreus mede op, tegen boomkap in het Drents-Friese Wold en Dwingelderveld. ,,Je huis onder water’’ had voor hem een andere betekenis dan voor de meeste mensen. Hij adviseerde vrienden dan ook om, net als hij had gedaan, hogerop te gaan wonen om droge voeten te houden.

Tsjalling Jonkhoff kreeg het afgelopen decennium twee enorme verliezen te verwerken. In 2011 overleed zijn echtgenote Mariëtte, en in 2014 zijn enige zoon Wouter na een kort ziekbed. Zijn familie ving hem beide keren liefdevol op. Zijn drukke sociale leven maakte dat hij afleiding kon vinden om zijn zinnen te verzetten.

Je kunt deze onderwerpen volgen
Ooststellingwerf
In memoriam
Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct