Hier is een proef gedaan met het bestrijden van de eikenprocessierups.

Bacteriën tegen jeukrups leiden tot kaalslag bij andere rupsen

Hier is een proef gedaan met het bestrijden van de eikenprocessierups. Foto: Rens Hooyenga

Een proef bij Waskemeer waarbij met bacteriën de eikenprocessierups werd bestreden, werkte eigenlijk té goed. Naast de ‘jeukrups’ bleken ook andere rupsensoorten in de eiken niet bestand tegen de bacteriën.

,,Het is een heel goede bestrijdingsmethode. Maar het grote nadeel is dat veel meer biodiversiteit erdoor kapot gaat.”

Groenbeheerder Roelof Hooijsma van de gemeente Ooststellingwerf vertelt dat vorig voorjaar de eikenbladeren bij het fietspad op de Kruisweg, de schoolroute tussen Waskemeer en Haule, zijn bespoten met een bacteriepreparaat. Dit als een van twee proeven om de jeukgevende eikenprocessierups te bestrijden. Het resultaat was vrij overweldigend: waar in 2019 nog 75 van de 194 bomen met de rups waren ‘besmet’ (zoals de gemeente het noemt), waren dat vorig jaar nog slechts vier.

Tegelijkertijd hadden de eikenbladeren in hun geheel nauwelijks vraatschade, vertelt Hooijsma, terwijl dat gewoonweg wel het geval is. Het bleek dat door de bacteriën ook alle andere rupsen in de eiken nagenoeg waren verdwenen. En dat was natuurlijk niet de bedoeling.

Niet dat de uitkomst erg verrassend was, zegt Hooijsma: de schade voor andere rupsensoorten was vooraf al ingeschat als een van de risico’s. ,,Maar we wilden toch graag zien hoe het in de praktijk gaat.” De gemeente heeft nu besloten het bacteriepreparaat niet verder te gebruiken.

Ooststellingwerf kampt zoals veel gemeenten met een forse toename van de hoeveelheid eikenprocessierupsen. Vorig jaar werd de rups gevonden op 25 procent van de eiken langs gemeentelijke wegen en paden, ruim zesduizend eiken in totaal. Dat is vier keer zoveel als twee jaar eerder.

Een tweede bestrijdingsmethode blijft nog wel in beeld, al leverde die juist amper resultaat. Het gaat om het bestrijden van de rups met nematoden (aaltjes). De gemeente deed dit vorig jaar op het fietspad langs de Verlaat/Molenweg, dat de schoolroute vormt tussen Appelscha en Oosterwolde. Ondanks de proef steeg het aantal bomen met rups juist van 95 naar 131 (van de 220).

Omdat de proef in buurgemeente Weststellingwerf wel succesvol is, gaat Ooststellingwerf het de komende maanden op dezelfde plaats nog eens proberen. De aaltjesmethode is overigens minder schadelijk voor andere rupsensoorten, omdat die vroeger in het voorjaar kan worden gebruikt en dan de meeste andere rupsen nog niet actief zijn.

Kars Veling van de Vlinderstichting is niet verrast door de uitkomsten. ,,Wat ons betreft wordt het liefst geen van deze beide methoden gebruikt. En áls het al moet, dan op kleine schaal, bijvoorbeeld bij een verzorgingshuis of op het schoolplein.”

Volgens Veling is de eik juist een van de belangrijkste ‘waardplanten’ voor veel rupsen, en is het belangrijk dat dat zo blijft. Hij noemt als voorbeelden de rupsen van de eikenpage en de kleine en grote wintervlinder. Hij zegt dat voor het bestrijden van de eikenprocessierupsen vooral moet worden ingezet op biodiversiteit en daarmee het aantrekken van natuurlijke vijanden als sluipvliegen en sluipwespen.

Dat laatste doet Ooststellingwerf ook al, zegt Hooijsma. De gemeente zaait bijvoorbeeld bloemrijke mengsels en plaatst ook nestkastjes voor koolmezen. Daarnaast worden nesten door een gespecialiseerd bedrijf weggezogen - vorig jaar gebeurde dat met zo’n 10.700 nesten.

Veling pleit voor meer coördinatie bij onderzoeken zoals die van Ooststellingwerf, die nu veelal door gemeenten zelf worden opgezet. ,,Wij zitten te wachten tot er landelijk regie wordt genomen. Elke gemeente zit met dit probleem, laat dan niet iedereen zelf het wiel uitvinden. Het is veel effectiever als dat op een hoger niveau gebeurt.”

Overigens is het volgens Veling moeilijk om in te schatten wat het effect is van de huidige vrieskou op de eikenprocessierups. Die kan wel tegen wat vorst (,,en vergeleken met de afgelopen honderd jaar is dit ook geen extreme winter”). Wel kan het zijn dat natuurlijke vijanden van de rups ervan profiteren en de stand daardoor achteruitgaat.

Je kunt deze onderwerpen volgen
Ooststellingwerf
Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 1,15 per week. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct