Vogelwachter Harry Huizenga bekent: eigenlijk keek hij een paar weken geleden vanachter het hek in Kollumerpomp naar een groene woestijn.

Dag vogels, dag bloemen: wat is er gebeurd met het paradijselijke weidevogelland in Kollumerpomp?

Vogelwachter Harry Huizenga bekent: eigenlijk keek hij een paar weken geleden vanachter het hek in Kollumerpomp naar een groene woestijn. FOTO NIELS WESTRA

Wat is er gebeurd met het paradijselijke voorbeeldland van weidevogel-boer en top-koeienfokker Hessel Agema uit Kollumerpomp? Het is gemaaid. De vogels zijn verdwenen. En het gras gaat naar Limburg, naar de allergrootste melkveehouderij van Nederland.

Het beroemde vogelland van topfokker en topmelker Hessel Agema uit Kollumerpomp vervaagt. De plasdrassen die speciaal voor de vogels werden ingericht staan er nog onaangeroerd bij, maar de vermaarde kruidenrijke weilanden zijn eind mei al kort gemaaid.

De geest is eruit. Of zoals nazorger Harry Huizenga van de Vogelwacht Kollum en omstreken zegt: ,,De boer is weg.’’ En in zijn kielzog verdween ook de natuur.

Vredepeel

Hessel Agema overleed in april vorig jaar. Een half jaar later werden de boerderij en het bijbehorende land verkocht aan agrarisch makelaar Theo Wijntjes uit Elsloo. Wijntjes, op zijn beurt, verpachtte het land voor een jaar aan de broers René en Alex van Bakel uit het Limburgse Vredepeel.

De Van Bakels hebben met 2250 koeien het grootste melkveebedrijf van Nederland. Ze melken 560 koeien per uur. En al die dieren eten straks graskuil van het ooit zo bejubelde weidevogelland uit Kollumerpomp.

Decennia lang leidde Hessel boeren, wetenschappers, kunstenaars en politici rond over zijn landerijen. Op een platte kar reed hij ze langs ‘Het meer van Galilea’ en de ‘Skalsumer Sompe’, zoals hij de plasdrassen noemde.

Hessel vertelde meeslepend over zijn speciale kruidenrijke gras dat niet alleen de vogels, maar ook de koeien goed deed.

Hij liet stadsmensen zien hoe grutto’s een dekentje van gras vouwen over hun eieren. Hij toonde bezoekers uit binnen- en buitenland jonge kievitjes met fijn gevlekte lijfjes. Het kon heus, zei hij. Economie en ecologie hoefden elkaar niet te bijten. Je kon best een topmelker en een natuurboer zijn.

Maar toen hij het samen met zijn vrouw Etty rustiger aan wilde doen, lukte het maar niet om de boerderij te verkopen. Zeker drie aspirant-kopers haakten af omdat ze geen heil zagen in de rompslomp van het agrarisch natuurbeheer.

Woede

Zelf werd Hessel er ook gek van. Keer op keer botste hij met de Nederlandse Voedsel en Waren Autoriteit (NVWA) die de regels controleert. Vier jaar geleden vertelde hij kokend van woede over een inspecteur die onaangekondigd langskwam.

Terwijl hij naar een begrafenis was, noteerde de NVWA-controleur dat de plasdrassen niet aan de regels voldeden. Er stond nog steeds water terwijl het land volgens de beheersvoorwaarden van het rijk alweer droog had moeten staan.

Logisch, brieste Hessel. Er zaten nog veel kuikens die voedsel zochten in de natte weke bodem. Hij was toch juist goed bezig? Maar de NVWA was onvermurwbaar. De vergoeding kon hij op zijn buik schrijven. Daarom betaalde Hessel het vogelwerk voortaan liever zelf. Dan kreeg hij tenminste geen inspecteurs meer op zijn dak.

Anti-kraker

En nu is zijn land dus in gebruik bij de grootste melkveehouder van Nederland, ver weg in Limburg. Ondertussen wordt de boerderij bewoond door anti-kraker Durk Sytze Rozema, die door een erfeniskwestie uit zijn eigen melkveebedrijf in Broeksterwâld is verdreven.

Hoe snel kan de achteruitgang gaan? Nazorger Harry Huizenga, die dit jaar de vogels in het land van Hessel beschermt, schreef de ellende deze maand van zich af. Op 5 juni om half zes ’s ochtends zat hij achter een hek met jong opschietend riet naar de opkomende zon te kijken.

Uit zijn notities: ,,Op drie meter afstand poetst een haas zijn snuit. En dan, alarm. Grutto’s, tureluurs en kieviten schieten omhoog. Een paartje kiekendieven cirkelt rond. Bij de tweede poging is het raak, een jonge grutto is prooi.’’ Vijf minuten daarna slaan twee buizerds toe. En daarna komen de kiekendieven terug voor een tweede gang.

De lol is er af. Deze lente deed Harry samen met zijn collega-vrijwilligers nog zijn uiterste best om de eieren in het land te beschermen.Tijdens het inzaaien van de mais verplaatsten ze weidevogel-eieren en voordat er gemaaid werd markeerden ze alle vogelnesten.

Kale vlakte

Echt, herhaalt hij. Je kunt het de loonwerker en de familie Van Bakel niet kwalijk nemen. In opdracht van de Limburgse pachter maaide de loonwerker keurig om de nesten heen en liet hij stroken gras staan. Maar de kuikens, als ze tenminste het maaien en ophalen van het gras hadden overleefd, bleven achter op een kale vlakte met hier en daar wat uitsteeksels erin.

Zo gaat dat nu eenmaal. Zoals Hessel werkte, werken er maar weinig. De vogelkenner maaide af en toe een stuk waardoor de vogels altijd in hoger gras konden schuilen. Maar nu is het op zijn land ,,hurry up en snel naar de kuilbult’‘. En de roofdieren doen de rest.

Natte gebieden waar nog wel veel vogels broeden, trekken rovers die in de omliggende doorsnee landerijen bijna geen voedsel kunnen vinden. In de hele provincie is predatie een probleem, zegt Harry.

Hij somt op. In het oude land van Hessel en Etty zitten kiekendieven, buizerds, haviken, een slechtvalk, zwarte kraaien, blauwe reigers, hermelijnen, wezels, ratten, vossen, steenmarters, katten, zilverreigers, zilvermeeuwen, mantelmeeuwen en zo nu en dan een torenvalk. Het ecosysteem is uit balans. En op de kale vlakte is er al helemaal geen houden meer aan.

Groene woestijn

Eigenlijk keek hij een paar weken geleden vanachter het hek in Kollumerpomp naar een groene woestijn, bekent Harry. Er zaten dit voorjaar zeker drie tot vier keer minder vogels dan andere jaren. En van de 30 tot 35 vogelpaartjes die de vogelwachters telden zijn nu hooguit nog tien over.

Het land is alweer bemest. Ook de schrale randen waar Hessel en Etty nooit drijfmest op gooiden. Daar groeiden veldzuring, speenkruid, witte klaver, madeliefjes en boterbloemen. Daar konden de kuikens zich verschuilen, daar vonden ze voedsel. Maar nu gaat alles op in een groot geheel en uiteindelijk vreten de koeien in Limburg ervan.

Etty gaat er maar liever niet meer kijken. Begin oktober verkocht ze de boerderij en daarna ook de koeien. Niemand taalde er naar.

Het land van topvogel-boer Murk Nijdam in Wommels wordt door het Agrarisch Natuur Fonds Fryslan met een publieksactie veiliggesteld voor de toekomst, maar in Kollumerpomp bleef het stil.

De boerderij en het land zijn nog te koop, vertelt Mickey Wijntjes, zoon en compagnon van agromakelaar Theo Wijntjes. En over het tijdelijke pachtcontract met de Limburgse familie Van Bakel: ,,Eigenlijk gaat het al heel lang zo.’’

loading

Grondprijzen lager

De grondprijzen in Noord-Nederland zijn nu eenmaal veel lager dan in de rest van het land. ,,In de Flevopolder betaal je voor een hectare tussen de 100.000 en 140.000 euro. In Friesland praat je over 40.000 tot 65.000 euro.’’

Van Bakel verpacht een deel van zijn eigen land in de Brabants-Limburgse grensstreek aan telers van sla, broccoli, prei en andijvie. Hij krijgt er zeker twee keer meer huur voor dan hij aan pacht in Noord-Nederland moet betalen. Dat maakt dat hij zijn gras hier laat groeien.

En na de maisoogst in Zuid-Nederland, als de mais naar noordelijke veehouders wordt getransporteerd, nemen de vrachtwagens aan het einde van de rit zijn graskuil weer voordelig weer mee terug naar Nederpeel.

Heel handig en zakelijk. Maar het landschap wordt anoniem. In de omgeving van Kollumerpomp hoor je mensen zeggen dat noordelijke familiebedrijven uit de markt worden geprijsd.

Levenswerk

Mickey Wijntjes had overigens geen idee dat het land van de Agema’s beroemd weidevogel-land was. Ontwapenend: ,,Deden ze het voor het geld of deden ze het omdat ze het meenden?’’ Misschien moet je er zijn geweest om het te weten. Het land van Hessel en Etty was hun levenswerk.

Gelukkig is er ook goed vogelnieuws uit Kollumerpomp en omstreken. Bij melkveehouderij Sonneveld stikt het van de vogels. Vader Arend senior en zoon Arend junior hebben 30 van hun 120 hectare land ingericht voor de weidevogels.

Arend junior tovert op de bedrijfscomputer de gegevens tevoorschijn. De stippenkaarten, waarop de nesten worden aangegeven, zijn indrukwekkend.

Beheersregisseurs Jan Medenblik en Koos Huizenga van natuur- en landschapsvereniging De Noardlike Fryske Wȃlden turen verheugd over zijn schouder mee. Straks gaan ze bepalen of de maaidatum in het agrarische natuurland moet worden uitgesteld.

Kuikentjes in de greppels

Arend senior tegen Koos: ,,Weet jij nog wel dat jij in 2011 met een benzinepomp het eerste water voor de vogels in onze greppels hebt gepompt? Jij hebt het laten zien. En daarna zijn we het zelf gaan doen. Eerst voor het geld maar toen zagen we ineens kuikentjes.’’

Op slag werden vader en zoon gegrepen door het weidevogelbeheer. Laatst was Arend senior met kleinzoon Jitze Arend op pad. Een grutto zeilde hoog boven hun hoofden door de lucht. ,,Ik zei: ‘Die grutto is een moeder. Die roept omdat hier kuikens zitten’.’’ Jitze Arend antwoordde met zijn jongensstemmetje: ,,Die moeder zegt: Ik mis je.’’

Vertederend, vindt senior. Geweldig ook, dat hij zijn kleinzoon liefde voor weidevogels kan meegeven. Tevreden: ,,Ik kan op zaterdagavond natuurlijk voor de televisie gaan liggen. Maar ik vind het veel leuker om water voor de vogels over het land te pompen.’’

De beheersregisseurs komen terug van inspectie. Nog blijer dan ze al waren. ,,Je hebt een nieuwe soort’’, roepen ze naar senior. ,,Eentje die je nog niet eerder gehad hebt. Een baltsende watersnip. Een broedgeval. Echt hoor.’’

Eigenlijk is het allang duidelijk. Vijftien juni is te vroeg om te gaan maaien. Vijf percelen gaan naar 1 juli en de helft van een ander kruidenrijk weiland wordt niet eerder dan 22 juni gemaaid.

Ondertussen is in het oude land van Hessel en Etty de achteruitgang niet te stuiten. Een boer die sterft, de NVWA die als een olifant door de porseleinkast banjert, de druk van roofdieren en een nieuwe, eenvormige manier van maaien; voor je het weet klettert alles in elkaar. Niemand bedoelt het zo, weet nazorger Harry Huizenga. Maar het gebeurt wel.

Plus artikel gelezen
Je las zojuist een artikel.
Onbeperkt PREMIUM-artikelen lezen?

Lees nu PREMIUM vanaf € 4,99 per maand. Je krijgt dan onbeperkt toegang tot al onze artikelen, video’s, columns en meer.

Probeer PREMIUM direct